Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ Blockchain, tài sản số, tài sản mã hóa và xu hướng mã hóa tài sản thực đang tạo ra nhiều cơ hội phát triển cho nền kinh tế số, nhưng đồng thời cũng phát sinh không ít rủi ro phức tạp về an toàn dữ liệu, an ninh mạng và an ninh kinh tế. Việc chủ động nhận diện nguy cơ, nắm vững các quy định pháp luật mới và nâng cao ý thức cảnh giác là yếu tố then chốt để bảo vệ tài sản cá nhân và xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.
Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, dữ liệu, hệ thống thông tin và nền tảng số đã trở thành tài sản đặc biệt quan trọng của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Tuy nhiên, các đối tượng phạm tội hiện nay đang triệt để lợi dụng tính chất ẩn danh, xuyên biên giới và khả năng dịch chuyển nhanh của tài sản mã hóa để thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật (lừa đảo đầu tư, chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, đánh cắp dữ liệu, tấn công hệ thống, giả mạo nền tảng, phát tán mã độc...)
Nhận diện rõ các nguy cơ đối với an ninh kinh tế và an ninh dữ liệu, Nhà nước đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ nhằm quản lý chặt chẽ lĩnh vực này:
- Xác lập nền tảng pháp lý chính thức: Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026), cùng với Luật An ninh mạng năm 2025, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý tài sản số, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia.
- Quản lý không đồng nghĩa với hợp pháp hóa tràn lan: Người dân cần hiểu đúng rằng việc pháp luật ghi nhận và quản lý tài sản mã hóa không có nghĩa là mọi đồng “coin”, “token” hay sàn giao dịch trôi nổi trên Internet đều mặc nhiên được Nhà nước công nhận hợp pháp. Tính hợp pháp phụ thuộc vào giấy phép hoạt động, chủ thể cung cấp, nguồn gốc dòng tiền và việc tuân thủ quy định.
- Thí điểm thị trường có kiểm soát trong 05 năm: Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/9/2025 của Chính phủ, Việt Nam triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước. Chỉ các tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được cung cấp dịch vụ giao dịch và quảng cáo liên quan. Đặc biệt, sau 06 tháng kể từ khi đơn vị đầu tiên được cấp phép, việc giao dịch không thông qua kênh chính thức có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.
Trách nhiệm pháp lý
Từ ngày 01/9/2026, Nghị định số 284/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định riêng về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa chính thức có hiệu lực. Mức phạt tiền tối đa theo Nghị định có thể lên tới 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân.
Các nhóm hành vi có thể bị xử phạt gồm: vi phạm quy định về chào bán, phát hành tài sản mã hóa; tổ chức thị trường giao dịch trái quy định; cung cấp dịch vụ khi chưa được cấp phép; quảng cáo, tiếp thị tài sản mã hóa không đúng quy định; vi phạm trong hoạt động giao dịch; thu thập, tàng trữ, mua bán hoặc công khai trái phép dữ liệu, thông tin tài khoản tài sản mã hóa; vi phạm các quy định liên quan đến phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và các nghĩa vụ pháp lý khác. Tùy trường hợp, ngoài phạt tiền, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp xử lý bổ sung hoặc buộc khắc phục hậu quả.
Xử lý nghiêm theo trách nhiệm hình sự việc sử dụng công nghệ Blockchain hay địa chỉ ví ẩn danh không làm thay đổi bản chất phạm tội. Tùy theo tính chất vi phạm, các đối tượng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về:
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự) đối với hành vi lập sàn giả, đưa thông tin sai sự thật để chiếm đoạt tiền;
- Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự) khi nhận tài sản hợp pháp rồi gian dối chiếm đoạt hoặc bỏ trốn;
- Tội sử dụng mạng máy tính, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản (Điều 290 Bộ luật Hình sự) đối với hành vi gửi link giả, đánh cắp tài khoản, lấy mã OTP;
- Tội rửa tiền (Điều 324 Bộ luật Hình sự) đối với hành vi chuyển tiền qua nhiều tài khoản hoặc mua tài sản mã hóa nhằm hợp thức hóa nguồn tiền do phạm tội mà có.
Nhận diện các thủ đoạn lừa đảo phổ biến trên không gian mạng
Cơ quan chức năng chỉ ra các thủ đoạn lừa đảo phổ biến người dân cần đặc biệt cảnh giác:
- Dụ dỗ đầu tư lãi suất cao: Quảng cáo dự án cam kết lợi nhuận cố định theo ngày/tháng, cho phép rút số tiền nhỏ ban đầu để tạo niềm tin, sau đó yêu cầu nạp số tiền lớn hơn rồi lấy lý do thu phí xác minh, phí mở khóa tài khoản hoặc phí chống rửa tiền để tiếp tục chiếm đoạt.
- Giả danh cơ quan chức năng, tổ chức uy tín: Giả mạo cán bộ Công an, cơ quan thuế, ngân hàng hoặc nhân viên sàn giao dịch để yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu…
- Dụ dỗ cho thuê, mượn tài khoản: Mời gọi người dân cho thuê tài khoản ngân hàng, ví điện tử để nhận “hoa hồng”, nhưng thực chất dùng các tài khoản này để trung chuyển và hợp thức hóa dòng tiền do phạm tội mà có.
Khuyến cáo người dân
Các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái phép, che giấu dòng tiền bất hợp pháp hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác đều có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, nâng cao cảnh giác và không để lòng tham về lợi nhuận trở thành cơ hội để các đối tượng xấu lợi dụng:
- Thận trọng kiểm tra tính pháp lý: Chỉ thực hiện giao dịch qua các tổ chức được cơ quan có thẩm quyền cấp phép; không tin vào các lời mời chào lợi nhuận cao, không rủi ro, cam kết hoàn vốn hay chỉ có lãi, không có thua.
- Bảo vệ tuyệt đối dữ liệu cá nhân: Không cung cấp mã OTP, mật khẩu,…cho bất kỳ ai; không truy cập đường link lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc cho người lạ điều khiển thiết bị từ xa.
- Không tiếp tay cho hành vi vi phạm: Tuyệt đối không nhận chuyển tiền hộ, không cho mượn hoặc cho thuê tài khoản ngân hàng, ví điện tử khi không biết rõ nguồn gốc dòng tiền.
- Kịp thời xử lý khi phát hiện rủi ro: Khi có dấu hiệu bị lừa đảo, cần dừng ngay việc chuyển thêm tiền, lưu lại toàn bộ lịch sử giao dịch, tài khoản, địa chỉ ví và báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất để được tiếp nhận, hướng dẫn giải quyết.
Phòng An ninh mạng - Công an tỉnh Khánh Hòa