Các đối tượng lừa đảo hiện có xu hướng sử dụng rất nhiều thủ đoạn để thu thập trái phép thông tin cá nhân của người dùng. Phổ biến nhất là thông qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, ứng dụng trực tuyến hoặc các biểu mẫu khảo sát online trá hình. Nhiều người vô tình cung cấp thông tin cá nhân khi đăng ký làm cộng tác viên online, tham gia minigame nhận quà, điền khảo sát trúng thưởng hoặc truy cập các website không rõ nguồn gốc. Các dữ liệu cá nhân bị thu thập thường bao gồm họ tên, số căn cước công dân, số điện thoại, địa chỉ nhà, tài khoản ngân hàng, hình ảnh giấy tờ tùy thân và cả dữ liệu sinh trắc học... Một số đối tượng còn móc nối để mua bán dữ liệu khách hàng từ các tổ chức, doanh nghiệp nhằm phục vụ cho các hoạt động lừa đảo hoặc tiếp thị trái phép. Điều đáng lo ngại là nhiều người dùng Internet hiện vẫn giữ thói quen công khai quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội. Chỉ một bức ảnh chụp vé máy bay, giấy phép lái xe hay ảnh CCCD đăng công khai cũng có thể trở thành nguồn dữ liệu để kẻ xấu khai thác. Theo cơ quan công an, sau khi có được dữ liệu cá nhân, các đối tượng thường giả danh nhân viên ngân hàng, đơn vị giao hàng, nhân viên chăm sóc khách hàng hoặc thậm chí mạo danh cơ quan Công an, Viện kiểm sát để gọi điện đe dọa nạn nhân. Một số trường hợp, chúng còn gửi hình ảnh CCCD hoặc thông tin cá nhân của nạn nhân để tạo lòng tin trước khi yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu tài khoản ngân hàng hoặc chuyển tiền “xác minh”. Trong nhiều vụ việc, các đối tượng lừa đảo còn sử dụng công nghệ AI để phân tích dữ liệu hình ảnh được đăng tải trên mạng xã hội. Theo cảnh báo của cơ quan chức năng, chỉ cần một bức ảnh chụp rõ mặt kèm giấy tờ cá nhân, hệ thống nhận diện hình ảnh có thể tự động bóc tách thông tin như địa chỉ, số căn cước hoặc các dữ liệu liên quan khác. Không ít người cho rằng việc che một phần số CCCD khi đăng ảnh là đủ an toàn. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ AI hiện nay, các đối tượng hoàn toàn có thể kết hợp nhiều nguồn dữ liệu khác nhau để hoàn thiện hồ sơ thông tin của nạn nhân.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Công an tỉnh Khánh Hoà cảnh báo hành vi thu thập, mua bán hoặc trao đổi trái phép thông tin cá nhân là vi phạm pháp luật và tùy mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Hiện lực lượng Công an nhân dân đang tăng cường đấu tranh, xử lý các đối tượng lợi dụng không gian mạng để thực hiện hành vi vi phạm liên quan đến dữ liệu cá nhân. Người dân cũng cần đặc biệt thận trọng khi cài đặt ứng dụng, truy cập đường link lạ hoặc tham gia các khảo sát trực tuyến yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân. Những biểu mẫu tưởng chừng vô hại đôi khi lại là công cụ để các đối tượng thu thập dữ liệu người dùng. Cơ quan chức năng cũng nhấn mạnh người dân tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng hoặc thông tin tài khoản cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hay mạng xã hội.

Trong trường hợp nhận được cuộc gọi tự xưng là công an, viện kiểm sát hoặc ngân hàng, người dân cần chủ động xác minh qua các kênh chính thức thay vì làm theo hướng dẫn của đối tượng. Không chỉ người dùng cá nhân, các doanh nghiệp và tổ chức hiện cũng được yêu cầu tăng cường biện pháp bảo mật dữ liệu khách hàng, kiểm soát chặt chẽ việc lưu trữ và khai thác thông tin cá nhân nhằm hạn chế nguy cơ rò rỉ dữ liệu. Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành “tài nguyên vàng” cho các hoạt động phạm tội của tội phạm mạng, giới chuyên gia cho rằng nhận thức của người dùng chính là lớp phòng vệ quan trọng nhất. Chỉ một bức ảnh giấy tờ tùy thân đăng công khai, một lần nhập thông tin vào biểu mẫu lạ hay một cú nhấp vào đường link không rõ nguồn gốc cũng có thể khiến toàn bộ dữ liệu cá nhân rơi vào tay kẻ xấu. Khi công nghệ AI ngày càng phát triển, các hình thức khai thác dữ liệu và lừa đảo trực tuyến cũng sẽ trở nên tinh vi hơn. Vì vậy, sự cẩn trọng trong từng thao tác trên môi trường số không còn là lựa chọn, mà đã trở thành kỹ năng bắt buộc đối với mỗi người dùng Internet hiện nay.