Tái hòa nhập cộng đồng chưa bao giờ là hành trình dễ dàng với những người từng lầm lỗi. Sau những tháng ngày chấp hành án, họ trở về với không ít mặc cảm, những ánh nhìn còn dè dặt và cả nỗi lo về một cuộc sống phía trước. Nhưng khó khăn lớn hơn có lẽ là cách họ đối diện với chính mình, làm sao để thay đổi, để không bước lại con đường cũ và để xã hội nhìn nhận lại. Ở Khánh Hòa, có những người từng lầm lỗi nhưng bằng lao động chân chính, sự kiên trì và cả những cơ hội được trao, họ đang từng bước đứng dậy, tìm lại niềm tin và tự mình viết tiếp câu chuyện của cuộc đời mình.

       Anh Sứ táo

       Năm 2017, vì bênh vực vợ con bị hàng xóm đánh nên anh Phan Văn Sứ, ở phường Ninh Chử vướng vào vòng lao lý với mức án 8 năm tù về tội giết người. Những ngày chấp hành án tại Trại giam Sông Cái, Bộ Công an, là khoảng thời gian để anh nhìn lại sai lầm của mình và quyết tâm phấn đấu, cải tạo. Sau khoảng 4 năm 6 tháng chấp hành án tại Trại giam Sông Cái, cải tạo tốt, anh đã được xét tha tù trước thời hạn có điều kiện, trở về với gia đình và cuộc sống đời thường. Trước những lo toan thường nhật, khi quay trở về, anh Sứ bàn với vợ mở quán nhậu. Nhưng hoạt động được một thời gian, quán không đông khách, chi phí mặt bằng, chi phí hàng hóa và nhiều chi phí khác không kịp xoay sở, vợ chồng anh bàn với nhau đổi hướng làm ăn. Anh Sứ chia sẻ: “Khi vừa về, thấy vợ con lúc vắng mình ở nhà vất vả nhiều, nên mình cũng nôn nóng làm ăn để mong có thể phát triển kinh tế, nhưng làm ăn lỗ lã, lời không bao nhiêu. Nói về những năm tháng còn chấp hành án, điều mình hối hận nhất là không được nhìn mặt ông ba lần cuối. Chính vì thế, giờ mình chỉ có tâm nguyện làm sao bù đắp cho gia đình mình thật nhiều”.

        Vợ chồng anh Sứ tiếp tục tìm hướng làm kinh tế khác để ổn định cuộc sống. Anh được người quen cho thuê 6 sào đất rẫy, vốn là con nhà nông, không ngại khó, ngại khổ, anh tìm người vỡ đất, ươm trồng táo xanh địa phương. Sau 2 năm, cây táo đơm hoa rồi kết trái, cho mùa thu hoạch đầu tiên bội thu, thời điểm đó táo lại bán được giá. Cuối cùng niềm vui cũng đến với anh, sau những ngày tháng tái hòa nhập cộng đồng. Biết mình đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay theo Quyết định 22 của Thủ tướng Chính phủ dành cho người chấp hành xong án phạt tù, đầu năm 2026, anh Sứ mạnh dạn vay 80 triệu đồng để đầu tư thêm hệ thống giàn, lưới trùm cho gần 6 sào táo đang chuẩn bị vào mùa kết hoa, đậu trái.

        Từ việc chăm sóc vườn táo, nuôi thêm đàn gà, đàn dê, kinh tế gia đình anh Sứ dần ổn định. Những khoản thu nhập từ lao động chân chính giúp anh có thêm điều kiện chăm lo cho các con, trong đó có con gái lớn đang theo học tại trường Cao đẳng Y tế. Với anh, được trở về, được làm việc và chăm lo cho gia đình là điều đáng quý. Sau những gì đã trải qua, anh chỉ mong cuộc sống bình an, các con được học hành đầy đủ và bản thân luôn được là người lương thiện.

       Ông Nhân nông dân

       Nhận án phạt tù 04 năm về tội “Cố ý gây thương tích” vào năm 2018, đến cuối năm 2022, anh Trần Trọng Nhân ở xã Thuận Nam, được mãn hạn tù, trở về với gia đình và xã hội. Từ khi anh chấp hành án, vợ anh phải bán đi đàn bò để trang trải cuộc sống và chăm lo cho 04 người con ăn học, kinh tế gia đình rất khó khăn. Anh kể lại: “Đêm hôm đó, tôi phát hiện tiếng động ở chuồng gà, mà thời điểm đó, nhà tôi bị trộm gà liên tục. Tay cầm sẵn cây củi, rọi đèn pin đi ra. Vừa đến chuồng gà thì có người nhào ra, tôi chỉ kịp vung cây trong tay thì trúng vào đầu của kẻ trộm, gây thương tích nặng. Lúc ấy tôi bị tuyên án sơ thẩm là 5 năm, lúc phúc thẩm thì án giảm xuống 4 năm”.

       Cuối năm 2022, trở về với đời thường, anh Nhân như người trắng tay phải bắt đầu lại từ đầu. Lúc này, ai gọi gì, anh cũng đi làm. Sau đó, nhờ bạn bè, hàng xóm giúp đỡ, anh học thêm nghề chăm sóc cây cảnh kiếm thêm đồng ra đồng vào. Nhưng mọi nỗ lực của vợ chồng anh dường như cũng chẳng thấm vào đâu, trong khi cả 04 người con đều đang ở lứa tuổi ăn học. Thực hiện quyết định số 22 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù, tháng 10/2023, UBND xã tổ chức rà soát các trường hợp chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương có đủ điều kiện theo quy định để kịp thời hỗ trợ vay vốn. Trường hợp của anh Nhân được hỗ trợ vay 100 triệu đồng. Anh Nhân sử dụng nguồn vốn này để đầu tư xây dựng chuồng trại và mua 10 con cừu giống, nuôi gà, vịt xiêm và thức ăn gia súc. Tuy nhiên, do sinh sống trên địa bàn đặc thù khô hạn, nên việc chăn nuôi của anh thời điểm ấy cũng không ít khó khăn. Vừa phải đảm bảo nguồn nước, vừa phải lo thức ăn cho gia súc, cùng với việc đảm bảo an toàn chuồng trại, nhưng khi nghĩ về gia đình, anh Nhân lại có động lực để vượt qua. Cùng với việc chăm sóc và buôn bán cây cảnh, số lượng đàn cừu cũng ngày một tăng lên, đến nay, có thể nói kinh tế gia đình anh Nhân đã từng bước ổn định. Anh Nhân dự tính qua mùa mưa sẽ đầu tư thêm số cừu giống, nhân thêm số lượng đàn cừu, tập trung phát triển kinh tế gia đình. Con gái lớn của anh Nhân cũng đã bắt đầu bước chân vào giảng đường đại học, vợ chồng anh cũng đã phần nào an tâm hơn về kinh tế để con mình yên tâm lựa chọn tiếp theo trên con đường học tập, chuẩn bị tốt cho cuộc sống, tương lai sau này.

        Vườn quốc gia Phước Bình những ngày tháng 10 sớm nắng, chiều mưa. Thôn Gia É, lọt thỏm giữa bốn bề rừng núi. Chiều hôm nay, tranh thủ cơn mưa giông vừa ngớt, bà con ở nhà không đi rẫy, anh Cao Xuân Hàm cùng với đồng chí Phó Trưởng Công an xã đến thăm và tuyên truyền, vận động một số hộ dân cần ít uống rượu, bia để tăng gia lao động sản xuất, chăm lo cho gia đình. Là Trưởng Ban mặt trận thôn Gia É, hơn ai hết, anh Cao Xuân Hàm hiểu rằng, việc lạm dụng bia, rượu của người dân miền núi không chỉ làm ảnh hưởng đời sống kinh tế, xã hội mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an ninh, trật tự. Qua đây, anh cũng không ngại kể cho mọi người biết, bản thân mình, ngày trước cũng từng là người lầm lỗi, nhưng anh đã tự biết vươn lên để xây dựng cuộc sống gia đình và tham gia tích cực các hoạt động xã hội.

        Anh Hàm ham học

       Năm 2006, khi đang học lớp 11, Cao Xuân Hàm, người Raglai ở xã Bác Ái Tây, vướng vào một vụ trộm cắp tài sản và bị tuyên phạt 9 tháng tù giam. Trở về địa phương, Hàm quyết tâm làm lại cuộc đời. Anh đăng ký học tiếp, hoàn thành chương trình THPT, đồng thời học nghề sửa điện thoại và gắn bó với công việc này hơn 10 năm, tạo thêm thu nhập cho gia đình. Thấy anh Cao Xuân Hàm nhiệt tình, năng nổ trong công tác xã hội nên anh được người dân tín nhiệm bầu làm Trưởng Ban công tác mặt trận thôn Gia É (xã Phước Bình cũ). Vốn có sẵn kinh nghiệm về kỹ thuật trồng cây sầu riêng từ thời còn tham gia đội thanh niên tình nguyện, nên anh thường xuyên tiếp cận, hỗ trợ, tuyên truyền bà con trong thôn trong chuyển đổi canh tác để phát triển kinh tế hộ gia đình theo định hướng của cấp ủy, chính quyền. Bên cạnh đó, anh thường xuyên tư vấn, hỗ trợ bà con hoàn thành các thủ tục vay vốn sản xuất từ các nguồn vốn của Ngân hàng chính sách xã hội trên địa bàn.

       “Ngã ở đâu, đứng lên ở đó” – Chàng trai người đồng bào Raglai đã không ngại ngần khi kể về lần vấp ngã trước đây của mình mà còn coi đó như là dấu mốc để tự răn mình phấn đấu nhiều hơn nữa để vươn lên làm lại cuộc đời và tích cực, tham gia công tác xã hội, góp phần hỗ trợ, giúp đỡ bà con trong cộng đồng, dân cư nơi mình sinh sống phát triển kinh tế gia đình

       Khi được hỏi về anh Cao Xuân Hàm, anh được người dân địa phương đánh giá là chàng trai chịu thương chịu khó làm kinh tế gia đình và nhiệt tình trong công tác mặt trận ở thôn xóm. Thế nhưng đứng ở vị trí là một người đã từng có một thời lầm lỗi, để bản thân biết vượt qua mặc cảm làm lại cuộc đời, hơn ai hết, anh Cao Xuân Hàm hiểu được giá trị của cuộc sống và muốn sống tốt hơn không ai khác là chính mình phải biết vượt qua những mặc cảm, tự tin hơn để tạo động lực phấn đấu vươn lên sống có ích không chỉ cho gia đình mà cả xã hội.

        Những người đã từng một lần lầm lỗi khi trở về với gia đình, với cộng đồng xã hội, họ đang cần sự thông cảm, những tấm lòng sẻ chia để trên con đường phục thiện họ có cơ hội được làm lại cuộc đời, vun đắp, xây dựng cuộc sống gia đình ngày càng tốt đẹp hơn, trở thành công dân có ích xã hội. Và khi họ dám nhìn thẳng vào sai lầm, vượt qua mặc cảm và bắt đầu lại bằng những việc rất đỗi bình thường như tìm một công việc chân chính, xây dựng một mái nhà, trách nhiệm với gia đình và sự cố gắng trở thành người sống có ích cho gia đình, xã hội. Đằng sau mỗi câu chuyện là hành trình không dễ dàng, cần cả nghị lực của chính người trong cuộc và sự sẻ chia, bao dung của cộng đồng.