Những năm qua, cùng tốc độ phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, Khánh Hòa đang trở thành địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Bên cạnh những thời cơ phát triển, tình hình tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội. Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân, đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ là yêu cầu cấp thiết, góp phần xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa và cả nước.

Ngày 29/6/2024, tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức thông qua Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (Luật số 42/2024/QH15). Sự ra đời của văn bản luật này không chỉ là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục những vướng mắc, bất cập của các quy định trước đây, mà còn thể hiện tư duy quản lý Nhà nước sâu sát, vừa bảo đảm nghiêm minh, chặt chẽ, vừa bảo vệ tối đa quyền con người, quyền công dân. 

Hệ thống khái niệm mới và phân loại chặt chẽ theo Luật số 42/2024/QH15

Một trong những điểm mới, mang tính đột phá của Luật số 42/2024/QH15 chính là việc chuẩn hóa và mở rộng hệ thống khái niệm để phù hợp với thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo Điều 2 của Luật, các loại vũ khí được phân định rất rõ ràng thành 05 nhóm chính:

- Vũ khí quân dụng: Bao gồm các loại súng, pháo, tên lửa, mìn... được trang bị cho lực lượng vũ trang nhân dân và các lực lượng chức năng để thực thi nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, Luật đã bổ sung quy định: Các loại súng tự chế, súng săn, súng thể thao hoặc vũ khí thô sơ nhưng có khả năng gây sát thương tương tự vũ khí quân dụng, khi được đối tượng sử dụng để thực hiện hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật thì cũng sẽ được phân loại và xử lý như vũ khí quân dụng. Quy định này đã bịt kín các "khoảng trống pháp lý", không để tội phạm lợi dụng kẽ hở súng tự chế để giảm nhẹ hình phạt.

- Súng săn: Các loại súng hơi, súng kíp, súng kíp tự chế... được sử dụng với mục đích săn bắn.

- Vũ khí thể thao: Súng, cung, nỏ... được thiết kế chuyên dụng cho tập luyện, thi đấu thể thao.

- Vũ khí thô sơ: Dao găm, kiếm, giáo, mác, thương, lưỡi lê, đao, mã tấu, côn, quả đấm, quả chùy, cung, nỏ, phi tiêu. Đáng chú ý, Luật bổ sung khái niệm "dao có tính sát thương cao" (dao sắc, nhọn có chiều dài lưỡi từ 20cm trở lên hoặc được hoán cải). Khi dao có tính sát thương cao được sử dụng với mục đích phạm tội, gây rối, chống người thi hành công vụ thì được coi là vũ khí thô sơ. 

- Vũ khí có tính năng, tác dụng tương tự: Thiết bị do con người chế tạo không theo tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng có khả năng gây sát thương lớn.

Bên cạnh đó, khái niệm Công cụ hỗ trợ cũng được cụ thể hóa bao gồm: súng bắn điện, hơi ngạt, chất độc, chất gây mê, chất gây ngứa, lựu đạn khói, dùi cui điện, dùi cui cao su, dùi cui kim loại, khóa số tám, áo giáp, lá chắn... Đây là những phương tiện được cấp phép cho các lực lượng chuyên trách để răn đe, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật mà chưa đến mức phải sử dụng vũ khí quân dụng.

2. Các hành vi bị nghiêm cấm

Để thiết lập kỷ cương, Điều 4 của Luật số 42/2024/QH15 quy định cụ thể 16 hành vi bị nghiêm cấm:

- Cấm cá nhân sở hữu vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ: Đây là nguyên tắc nhất quán của Nhà nước ta. Cá nhân tuyệt đối không được tự ý cất giữ, sở hữu vũ khí, trừ vũ khí thô sơ là hiện vật trưng bày, triển lãm hoặc đồ gia bảo đã được cơ quan Công an đăng ký, khai báo đầy đủ.

- Cấm chế tạo, mua bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép: Mọi hành vi thu mua linh kiện, tự chế súng, tự trộn thuốc pháo, thuốc nổ hoặc vận chuyển thuê vũ khí, công cụ hỗ trợ đều là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

- Cấm mang vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ vào nơi công cộng: Việc mang theo dao, kiếm, súng tự chế đến các khu vực như trường học, quảng trường, lễ hội, bến xe... mà không có thẩm quyền hoặc không nhằm phục vụ nhiệm vụ được giao là hành vi nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cộng đồng.

- Cấm hướng dẫn, đào tạo, quảng cáo trên không gian mạng: Luật nghiêm cấm việc đăng tải các video clip, bài viết hướng dẫn cách chế tạo súng, chế thuốc nổ trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok.

3. Nguyên tắc quản lý, sử dụng và chế tài nghiêm khắc của pháp luật

Việc trang bị, quản lý và sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc: Đúng thẩm quyền, đúng đối tượng; bảo đảm an toàn, hạn chế tối đa thương vong; và người được giao sử dụng phải có chứng chỉ, chứng nhận huấn luyện chuyên môn.

Bất kỳ hành vi vi phạm nào tùy theo tính chất, mức độ đều phải chịu những chế tài rất nghiêm khắc của pháp luật. Về xử phạt hành chính, theo các nghị định liên quan, hành vi tàng trữ, sử dụng súng săn, vũ khí thô sơ có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 20 triệu đồng. Về mặt hình sự, Bộ luật Hình sự đã quy định rất rõ tại các Điều 304, 305, 306: Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng hoặc mua bán trái phép vũ khí quân dụng, vật liệu nổ có thể phải đối mặt với hình phạt tù từ 01 năm đến 07 năm, trường hợp đặc biệt nghiêm trọng (gây chết người, số lượng lớn) có thể bị phạt tù chung thân hoặc tử hình. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho những ai còn coi thường kỷ cương pháp luật.

Có thể nói, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ số 42/2024/QH15 chính là tấm lá chắn pháp lý vững chắc bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân. Pháp luật không tự nhiên thực thi nếu không có sự đồng lòng, tự giác của toàn xã hội. Để hướng tới một môi trường sống an toàn, lành mạnh, không có tiếng súng tiếng nổ trái phép, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân trên địa bàn hãy cùng nhau thực hiện tốt thông điệp: “Thượng tôn pháp luật – Nói không với vũ khí, vật liệu nổ trái phép”.