Theo từ điển tiếng Việt, gián điệp là kẻ do địch cài vào để do thám tình hình và phá hoại. Trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026 (dự thảo Bộ luật Hình sự), tội gián điệp là một trong những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm đến an ninh quốc gia, được xếp trong Chương XIII - Các tội xâm phạm an ninh quốc gia, quy định tại Điều 110.

Cùng với sự bùng nổ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, tình hình tội phạm trong nước và trên thế giới có nhiều diễn biến mới, phức tạp. Nhiều loại tội phạm mới xuất hiện, trong đó có tội phạm gián điệp lợi dụng không gian mạng, không gian số để thực hiện hành vi phạm tội. Gián điệp mạng lấy không gian mạng vừa là môi trường hoạt động, vừa là mục tiêu tấn công; không trực tiếp xâm nhập người vào lãnh thổ đối phương nhưng vẫn thực hiện được hành vi gián điệp; có tính ẩn danh, an toàn cao, ít gặp rủi ro. Phương thức hoạt động của gián điệp mạng là sử dụng mã độc, phần mềm chuyên dụng khai thác lỗ hổng bảo mật, tấn công hệ thống thông tin để đánh cắp thông tin bí mật, từ đó xâm hại đến an ninh, chủ quyền quốc gia, đồng thời còn ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế và an ninh toàn cầu.  

Các đối tượng cũng lợi dụng không gian mạng nhằm thực hiện hành vi phá hoại, chiếm đoạt, thu thập dữ liệu chống phá các quốc gia có chủ quyền, các tổ chức quốc tế đã xảy ra, như vụ việc giám sát toàn cầu của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) do cựu nhân viên tình báo Mỹ Edward Snowden tiết lộ năm 2013. Gần đây, một báo cáo được công bố bởi công ty an ninh mạng Performanceanta cho biết: tin tặc hiện áp dụng “chiến lược” xâm nhập trước vào hệ thống của các nước đang phát triển, nhằm thử nghiệm, kiểm tra chất lượng các chương trình độc hại, trước khi chuyển sang các mục tiêu có giá trị cao hơn ở Bắc Mỹ và châu Âu. Năm 2025, theo báo cáo an ninh mạng từ Kaspersky, hãng đã ngăn chặn gần 819.000 cuộc tấn công bằng phần mềm gián điệp nhắm vào các tổ chức, doanh nghiệp Đông Nam Á, tăng 18% so với năm trước, trong đó Việt Nam tiếp tục là "điểm nóng" với 322.821 vụ tấn công, tăng 8% so với năm 2024.

Thực tiễn trên đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những quy định pháp luật hình sự tương ứng để kịp thời điều chỉnh và xử lý. Do đó, dự thảo Bộ luật Hình sự đã bổ sung điểm d vào khoản 1 Điều 110 đối với hành vi: “d) Xâm nhập mạng máy tính, mạng viễn thông, hệ thống thiết bị điện tử của cơ quan, tổ chức, cá nhân để phá hoại, chiếm đoạt, thu thập dữ liệu nhằm để nước ngoài chống nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Đây là một bước phát triển về tư duy lập pháp và tăng cường hiệu quả đấu tranh đối với tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng, phản ánh xu hướng “công nghệ hóa” của luật hình sự, khắc phục “khoảng trống pháp lý” trong xử lý tội phạm công nghệ cao hiện nay.

Việc bổ sung điểm d vào khoản 1 Điều 110 Bộ luật Hình sự là yêu cầu tất yếu, khách quan nhằm bảo đảm an ninh mạng và an toàn dữ liệu quốc gia, tăng cường hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn đất nước vươn mình phát triển trong kỷ nguyên mới./.