Dự thảo bộ luật hình sự (sửa đổi) sẽ được Quốc hội xem xét cho ý kiến trong đợt 2 Kỳ họp không thường lệ thứ nhất diễn ra từ ngày 19/8 - 24/8/2026.

Theo Tờ trình của Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo Dự thảo luật, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này được định hướng bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật nhằm góp phần xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, đồng thời thể hiện chính sách khoan hồng, tinh thần nhân văn, nhân đạo trong đấu tranh, xử lý tội phạm.

Trên cơ sở đó, Bộ Công an đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh, gồm: Bạo loạn (Điều 112); Hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); Chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423). Bên cạnh đó, tội Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) sẽ không còn là tội danh độc lập có hình phạt tử hình do được nhập vào tội Khủng bố (Điều 299).

Nếu được thông qua, Bộ luật Hình sự sửa đổi sẽ chỉ còn quy định hình phạt tử hình đối với 4 tội danh gồm: Phản bội Tổ quốc (Điều 107), Giết người (Điều 123), Sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248) và Khủng bố (Điều 299).

Theo Bộ Công an, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp. Đồng thời, quy định này phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ trên thế giới là giảm dần hình phạt tử hình, chỉ duy trì đối với các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Đề xuất cũng được đánh giá là phù hợp với yêu cầu của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị của Liên Hợp Quốc mà Việt Nam là thành viên. Công ước khuyến nghị các quốc gia chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với những "tội ác nghiêm trọng nhất".

Việc sửa đổi các quy định về hình phạt tử hình được xây dựng trên cơ sở nhiều chủ trương, định hướng của Đảng. Trong đó, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 xác định định hướng hoàn thiện pháp luật hình sự theo hướng đề cao hiệu quả phòng ngừa, tăng tính hướng thiện trong xử lý người phạm tội, giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng các hình phạt không tước tự do và hạn chế áp dụng hình phạt tử hình, chỉ duy trì đối với một số tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Định hướng này tiếp tục được khẳng định tại Kết luận số 92-KL/TW ngày 12/3/2014 và Kết luận số 84-KL/TW ngày 29/7/2020 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW.

Ngoài ra, Bộ Công an cũng thể chế hóa chỉ đạo của Bộ Chính trị đối với Đề án "Rà soát, đánh giá những bất cập trong Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành án hình sự liên quan đến áp dụng hình phạt tử hình và thi hành án tử hình; nghiên cứu giảm bớt tội danh bị áp dụng hình phạt tử hình; tăng cường áp dụng biện pháp chuyển đổi từ hình phạt tử hình sang hình phạt tù" theo Công văn số 13936-CV/VPTW ngày 25/3/2025 của Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương.