Trong chương trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật năm 2026, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có nhiều nội dung quan trọng. Trong đó, việc sửa đổi Điều 337 và Điều 338 nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý bảo vệ bí mật nhà nước, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và gia tăng phương thức lưu trữ, truyền đưa thông tin trên môi trường điện tử.

Hoàn thiện pháp luật đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Việc sửa đổi Điều 337 và Điều 338 được đặt trong yêu cầu chung của việc hoàn thiện Bộ luật Hình sự theo hướng bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời thể hiện chính sách khoan hồng, nhân văn, nhân đạo; xử lý đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của từng hành vi. Đây là cơ sở để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xử lý vi phạm, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân.

Đối với lĩnh vực bảo vệ bí mật nhà nước, yêu cầu sửa đổi xuất phát từ sự thay đổi của phương thức quản lý thông tin. Bí mật nhà nước hiện có thể được thể hiện dưới dạng văn bản, dữ liệu điện tử, tệp dữ liệu hoặc được lưu giữ trên các vật chứa dữ liệu. Vì vậy, việc hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự phải bảo đảm bao quát các dạng thông tin, phương thức lưu giữ và hành vi xâm phạm mới, đồng thời phân hóa trách nhiệm phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi.

Điều 337: Tăng cường xử lý hành vi cố ý làm lộ, chiếm đoạt, mua bán, tiêu hủy trái phép bí mật nhà nước

Theo dự thảo, Điều 337 tiếp tục quy định xử lý người cố ý làm lộ bí mật nhà nước; chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy trái phép tài liệu, dữ liệu, vật chứa bí mật nhà nước, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 110 của Bộ luật. Người phạm tội thuộc trường hợp cơ bản bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Điểm mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung, cụ thể hóa phạm vi đối tượng gồm “tài liệu, dữ liệu, vật chứa bí mật nhà nước”. Quy định này phù hợp với yêu cầu quản lý, bảo vệ thông tin trong môi trường số, hạn chế khoảng trống pháp lý đối với các dạng dữ liệu, vật chứa dữ liệu có chứa bí mật nhà nước.

Dự thảo tiếp tục phân hóa hình phạt theo độ mật, tính chất, phương thức thực hiện và hậu quả. Trường hợp bí mật nhà nước thuộc độ tối mật; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; gây tổn hại về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm. Trường hợp có tổ chức; bí mật nhà nước thuộc độ tuyệt mật; phạm tội từ 02 lần trở lên hoặc gây tổn hại về chế độ chính trị, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.

Dự thảo đồng thời đề xuất nâng mức phạt tiền bổ sung từ 10 triệu đồng - 100 triệu đồng lên 20 triệu đồng - 200 triệu đồng; tiếp tục quy định hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Qua đó thể hiện yêu cầu xử lý nghiêm đối với hành vi cố ý xâm phạm bí mật nhà nước.

Điều 338: Phân hóa trách nhiệm hình sự đối với hành vi vô ý

Đối với Điều 338, điểm mới có ý nghĩa đáng chú ý là dự thảo bổ sung điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự tại khoản 1. Theo đó, người vô ý làm lộ bí mật nhà nước hoặc làm mất vật, tài liệu bí mật nhà nước phải thuộc trường hợp đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Quy định này thể hiện rõ hơn yêu cầu phân hóa trách nhiệm hình sự, bảo đảm không đồng nhất mọi trường hợp sơ suất, thiếu cẩn trọng với hành vi có mức độ nguy hiểm đến mức phải xử lý hình sự. Đồng thời, người đã bị xử lý, cảnh báo nhưng vẫn tiếp tục vi phạm sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Việc điều chỉnh không làm giảm yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước. Dự thảo vẫn quy định mức hình phạt nghiêm khắc đối với trường hợp bí mật nhà nước thuộc độ tối mật, tuyệt mật hoặc hành vi gây tổn hại về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa, chế độ chính trị, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; mức phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Như vậy, tinh thần sửa đổi là bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng tính chất và mức độ nguy hiểm; nghiêm minh đối với hành vi cố ý và các trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, đồng thời có sự phân hóa phù hợp đối với hành vi vô ý.

Chủ động phòng ngừa lộ, mất bí mật nhà nước trong môi trường số

Cùng với việc hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự, công tác phòng ngừa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc quản lý, sử dụng bí mật nhà nước phải chấp hành nghiêm quy định về tiếp nhận, lưu giữ, sao chụp, cung cấp, truyền đưa và tiêu hủy tài liệu, dữ liệu, vật chứa bí mật nhà nước.

Trong môi trường điện tử, cần chủ động phòng ngừa các nguy cơ từ thiết bị cá nhân, tài khoản thư điện tử, ứng dụng nhắn tin, nền tảng lưu trữ trực tuyến và mạng xã hội; không tự ý sao chụp, chuyển tiếp, cung cấp hoặc đăng tải thông tin thuộc bí mật nhà nước khi chưa được phép. Khi phát hiện nguy cơ lộ, mất hoặc sự cố liên quan đến bí mật nhà nước, phải kịp thời báo cáo người có thẩm quyền để xử lý theo quy định.

Việc sửa đổi Điều 337 và Điều 338 Bộ luật Hình sự là một bước hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng nghiêm minh, phân hóa và phù hợp thực tiễn. Mỗi cán bộ, chiến sĩ, công chức, viên chức và công dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm, chấp hành nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, lợi ích của Nhà nước, giữ vững kỷ cương, an toàn xã hội trong tình hình mới.