Video chỉ dài vài chục giây, hình ảnh chân thực, âm thanh sống động, lời nói tưởng như có thật… nhưng phía sau có thể là một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng dễ tiếp cận, mỗi người dân cần nâng cao cảnh giác trước các video giả mạo, xuyên tạc, kích động và lừa đảo trên không gian mạng.

1. Khi một video giả có thể tạo ra những hậu quả thật

Chỉ với một chiếc điện thoại và vài thao tác trên ứng dụng AI, người dùng có thể tạo ra video về một người đang phát ngôn, thực hiện hành vi hoặc xuất hiện tại một địa điểm mà trên thực tế chưa từng xảy ra. Công nghệ này mở ra nhiều cơ hội sáng tạo, phục vụ học tập, giải trí, quảng bá sản phẩm và truyền thông. Tuy nhiên, khi bị lợi dụng với mục đích xấu, AI cũng có thể trở thành công cụ tạo lập và phát tán thông tin sai sự thật với tốc độ nhanh chóng.

Đáng chú ý là các video ngắn trên TikTok, Facebook Reels, YouTube Shorts và những nền tảng tương tự. Với thời lượng chỉ vài giây đến vài phút, nội dung thường được xây dựng theo hướng gây sốc, tạo tò mò, khơi gợi cảm xúc hoặc khiến người xem lập tức muốn bình luận, chia sẻ. Đây cũng là môi trường thuận lợi để một số đối tượng lợi dụng công nghệ AI tạo ra những nội dung giả mạo nhằm thu hút lượt xem, kiếm tiền, lừa đảo hoặc tác động tiêu cực đến nhận thức của cộng đồng.

Những video này có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức: giả giọng nói của người nổi tiếng hoặc người thân để đưa ra lời kêu gọi chuyển tiền; tạo hình ảnh cán bộ, cơ quan nhà nước phát ngôn những nội dung không có thật; dựng cảnh tai nạn, thiên tai, xung đột chưa từng xảy ra; cắt ghép hình ảnh cá nhân vào tình huống nhạy cảm để xúc phạm danh dự; hoặc sử dụng nhân vật, bối cảnh giả tưởng nhưng trình bày như sự kiện có thật.

Nguy hiểm hơn, một video giả có thể được chia sẻ lại hàng nghìn lần chỉ trong thời gian ngắn. Khi nội dung đã lan truyền rộng rãi, việc đính chính không phải lúc nào cũng có thể xóa bỏ hoàn toàn những nghi ngờ, hiểu lầm và tổn thương mà nó gây ra.

Điều đó cho thấy, nguy cơ từ video AI không còn là vấn đề công nghệ đơn thuần, mà đã trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh, trật tự, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

2. Nhận diện những dạng video AI xấu độc thường gặp

Để chủ động phòng ngừa, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các dạng nội dung sau:

Thứ nhất, video AI giả mạo người thật, sự kiện thật.

Đây là dạng video sử dụng hình ảnh, khuôn mặt hoặc giọng nói của một người để tạo ra phát ngôn, hành động mà người đó không thực hiện. Nội dung có thể nhằm bôi nhọ danh dự, gây chia rẽ, tạo mâu thuẫn hoặc khiến công chúng hiểu sai về một cá nhân, tổ chức.

Thứ hai, video xuyên tạc, bịa đặt thông tin.

Một số video sử dụng hình ảnh AI để dựng lên các sự kiện giả, gán ghép phát ngôn, bóp méo lịch sử hoặc trình bày thông tin không có căn cứ như thể đó là sự thật. Những nội dung này có thể gây hoang mang, làm sai lệch nhận thức và ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức, cá nhân.

Thứ ba, video AI phục vụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Các đối tượng có thể giả giọng nói, khuôn mặt của người thân, lãnh đạo hoặc người có uy tín để tạo niềm tin, sau đó yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mã xác thực hoặc thông tin tài khoản. Người dân cần đặc biệt cảnh giác khi video có nội dung thúc giục chuyển tiền gấp, nhận quà, đầu tư lợi nhuận cao hoặc cung cấp thông tin cá nhân.

Thứ tư, video kích động bạo lực, cổ súy hành vi lệch chuẩn.

Một số nội dung được tạo dựng nhằm bình thường hóa hành vi đánh nhau, làm nhục người khác, gây thù ghét hoặc khuyến khích hành vi nguy hiểm. Khi được phát tán rộng rãi, những video này có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Thứ năm, video giả mạo, xúc phạm danh dự và xâm phạm đời tư.

Việc sử dụng AI để ghép khuôn mặt, giọng nói hoặc hình ảnh của một người vào nội dung nhạy cảm, bịa đặt chuyện đời tư hay phát tán hình ảnh nhằm đe dọa, tống tiền có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm và cuộc sống của người bị hại.

Điều cần ghi nhớ là không phải mọi video được tạo bằng AI đều là nội dung xấu độc. Video hư cấu phục vụ nghệ thuật, giáo dục, giải trí hoặc nghiên cứu có thể hoàn toàn hợp pháp. Vấn đề nằm ở mục đích, nội dung, cách thức sử dụng và việc có vi phạm các quy định pháp luật hay không.