Trong hoạt động tố tụng hình sự, tạm giữ, tạm giam là biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử được tiến hành đúng pháp luật. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền con người. Vì vậy, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 đã tiếp tục khẳng định yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa quản lý nghiêm minh và tính nhân đạo, trong đó giáo dục người bị tạm giữ, tạm giam chấp hành nội quy cơ sở giam giữ có vai trò hết sức quan trọng.

Nội quy cơ sở giam giữ không chỉ là những quy định mang tính bắt buộc, mà còn là khuôn khổ pháp lý bảo đảm trật tự, an toàn cho cả người bị tạm giữ, tạm giam và lực lượng thi hành nhiệm vụ. Thông qua việc chấp hành nội quy cơ sở giam giữ, người bị tạm giữ, tạm giam từng bước hình thành ý thức tôn trọng pháp luật, tự điều chỉnh hành vi của mình trong môi trường giam giữ. Do đó, giáo dục người bị tạm giữ, tạm giam chấp hành nội quy cơ sở giam giữ không đơn thuần là nhắc nhở, răn đe, mà là quá trình tác động về nhận thức, tư tưởng và hành vi của con người.

Theo quy định của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025, ngay khi tiếp nhận người bị tạm giữ, tạm giam, cơ sở giam giữ có trách nhiệm phổ biến đầy đủ quyền, nghĩa vụ và nội quy cơ sở giam giữ. Việc này giúp người bị tạm giữ, tạm giam hiểu rõ những gì mình được làm, không được làm, từ đó hạn chế vi phạm do thiếu hiểu biết. Trong quá trình giam giữ, công tác giáo dục được thực hiện thường xuyên thông qua việc giáo dục chung, kiểm tra định kỳ và tiếp xúc trực tiếp (giáo dục riêng) giữa cán bộ quản giáo với người bị tạm giữ, tạm giam.

Thực tiễn cho thấy, nhiều người bị tạm giam ban đầu có tâm lý lo lắng, hoang mang, thậm chí chống đối do chưa nhận thức đầy đủ về pháp luật. Nếu cán bộ chỉ áp dụng biện pháp quản lý cứng nhắc mà thiếu sự giải thích, cảm hóa thì dễ phát sinh vi phạm, gây mất trật tự buồng giam, khu giam. Ngược lại, khi được giáo dục đúng cách, với thái độ kiên quyết nhưng nhân văn, phần lớn người bị tạm giữ, tạm giam đều chấp hành nghiêm nội quy cơ sở giam giữ, hợp tác với cơ quan chức năng khai báo trung thực, đầy đủ hành vi của mình.

Giáo dục người bị tạm giữ, tạm giam chấp hành nội quy gắn liền với vai trò, trách nhiệm của cán bộ làm công tác giam giữ. Mỗi cán bộ không chỉ là người thực thi pháp luật mà còn là người hướng dẫn, thuyết phục và cảm hóa. Việc ứng xử đúng mực, giải quyết công việc khách quan, đúng quy định pháp luật chính là yếu tố quan trọng tạo nên sự tin tưởng và chấp hành từ phía người bị tạm giữ, tạm giam.

Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác thi hành tạm giữ, tạm giam, đòi hỏi cán bộ phải không ngừng nâng cao trình độ pháp luật, kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống.

Có thể khẳng định rằng, giáo dục người bị tạm giữ, tạm giam chấp hành nội quy cơ sở giam giữ là nhiệm vụ vừa mang tính pháp lý, vừa mang tính nhân văn sâu sắc. Thực hiện tốt công tác này không chỉ góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn trong cơ sở giam giữ mà còn thể hiện rõ bản chất nhân đạo của pháp luật Việt Nam, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn hiện nay.