Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm ma túy tiếp tục diễn biến phức tạp với sự xuất hiện ngày càng nhiều chất ma túy mới, ma túy tổng hợp thế hệ mới và các chất hướng thần chưa được kiểm soát đầy đủ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Thực tiễn công tác giám định ma túy tại Phòng Kỹ thuật hình sự (KTHS) cho thấy nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Một trong những khó khăn nổi bật là sự xuất hiện liên tục của các chất ma túy mới (NPS - New Psychoactive Substances). Nhiều đối tượng lợi dụng khoảng trống pháp luật, sử dụng các chất có cấu trúc hóa học tương tự chất ma túy đã được kiểm soát nhưng chưa có trong danh mục quy định để sản xuất, mua bán và sử dụng trái phép. Trong khi đó, việc xác định tên chất, hàm lượng, cơ chế tác động và căn cứ xử lý hình sự thường mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ điều tra, truy tố và xét xử.

Bên cạnh đó, đối với các vụ án thu giữ hỗn hợp chứa nhiều loại ma túy hoặc ma túy được pha trộn trong thực phẩm, thuốc lá điện tử, tinh dầu, nước giải khát, việc xác định khối lượng chất ma túy làm căn cứ định tội, định khung hình phạt còn gặp nhiều lúng túng. Một số quy định hiện hành chưa theo kịp thực tiễn đấu tranh với phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Từ thực tiễn công tác giám định, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến tội phạm ma túy theo hướng mở rộng cơ sở pháp lý xử lý đối với các chất ma túy mới có tác dụng tương tự chất ma túy đã được kiểm soát; bổ sung cơ chế cập nhật nhanh danh mục các chất ma túy mới; đồng thời hoàn thiện quy định về xác định khối lượng, hàm lượng ma túy trong các hỗn hợp phức tạp để bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật. Các nội dung này phù hợp với yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy trong giai đoạn hiện nay.

Đáng chú ý, việc bổ sung tội danh “Sử dụng trái phép chất ma túy” trong các sửa đổi gần đây của Bộ luật Hình sự đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhằm tăng cường quản lý người nghiện, góp phần phòng ngừa tội phạm và hạn chế nguồn phát sinh các hành vi phạm tội liên quan đến ma túy.

Để đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới, cùng với việc hoàn thiện pháp luật, cần tiếp tục đầu tư trang thiết bị giám định hiện đại, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các chất ma túy mới, tăng cường đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ giám định viên kỹ thuật hình sự và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin, mẫu chuẩn và phương pháp phân tích.

Việc sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự liên quan đến tội phạm ma túy không chỉ góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn giám định mà còn nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự trong giai đoạn hiện nay.