Mở đầu

Trong những năm gần đây, ứng dụng VNeID (Định danh quốc gia) đã trở thành công cụ số hóa giấy tờ cá nhân quan trọng nhất của Việt Nam, tích hợp thông tin Căn cước công dân/Căn cước, bảo hiểm y tế, bằng lái xe và nhiều loại giấy tờ khác. Luật số 107/2025/QH15 mở rộng phạm vi này: thông tin lý lịch tư pháp của công dân sẽ được hiển thị trực tiếp trên VNeID và có giá trị pháp lý tương đương Phiếu lý lịch tư pháp. Trong nhiều trường hợp, người dân không cần thực hiện thủ tục cấp Phiếu – thông tin đã có sẵn ngay trên điện thoại.

Quy định mới – Điều 41 (sửa đổi)

Luật mới quy định rõ tại khoản 17 Điều 1 “Điều 41. Phiếu lý lịch tư pháp”: được cấp dưới dạng bản điện tử hoặc bản giấy và có giá trị pháp lý như nhau. Trường hợp Phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử đã được cấp theo quy định, thông tin lý lịch tư pháp được đồng thời hiển thị trên Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) và có giá trị như Phiếu lý lịch tư pháp. Thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên VNeID được cập nhật để cá nhân sử dụng khi có nhu cầu mà không cần yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Bộ trưởng Bộ Công an quy định mẫu Phiếu lý lịch tư pháp và hình thức hiển thị thông tin lý lịch tư pháp trên VNeID.

Quy định mới - Điều 10 (sửa đổi) – Miễn phí khi sử dụng qua VNeID

Một điểm đáng chú ý về phí: Điều 10 (sửa đổi) quy định cá nhân sử dụng thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên Ứng dụng định danh quốc gia không phải nộp phí. Điều này có nghĩa: khi thông tin đã có trên VNeID và người dân sử dụng trực tiếp từ ứng dụng, họ không phải trả thêm bất kỳ khoản phí nào. Chỉ khi có yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp riêng (bản điện tử hoặc bản giấy), mới phải nộp phí theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí.

So sánh – Điểm thay đổi

Luật cũ chỉ cấp Phiếu lý lịch tư pháp theo yêu cầu và phải qua thủ tục nộp hồ sơ, chờ kết quả. Luật mới mở ra khả năng: thông tin lý lịch tư pháp tồn tại như một trường thông tin sẵn có trên VNeID – tương tự họ tên, ngày sinh – luôn được cập nhật và có thể xuất trình tức thì. Đây là thay đổi về bản chất: từ "tài liệu phải yêu cầu cấp" sang "dữ liệu cá nhân có thể sử dụng trực tiếp". Kết quả là: trong nhiều tình huống thực tế, cá nhân không cần làm thủ tục cấp Phiếu nữa.

Tác động thực tiễn

Việc tích hợp lý lịch tư pháp vào VNeID thể hiện định hướng: nhà nước chủ động cung cấp thông tin cho công dân, thay vì đặt gánh nặng thu thập và nộp giấy tờ lên vai người dân. Về kỹ thuật, điều này chỉ khả thi khi cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được tập trung tại Bộ Công an – cơ quan cũng đang vận hành VNeID. Quy định tại Kỳ 2 và Kỳ 3 do đó có quan hệ nhân-quả: không có hạ tầng dữ liệu tập trung, không thể hiển thị thông tin trên VNeID.

Khi cơ sở dữ liệu được bổ sung, hoàn chỉnh hoàn toàn, thông tin lý lịch tư pháp sẽ được hiển thị trên VNeID. Kết quả tác động rất rõ: người lao động muốn chứng minh lý lịch khi xin việc có thể chỉ cần mở VNeID cho nhà tuyển dụng xem; người muốn chứng minh điều kiện ký hợp đồng kinh doanh có thể xuất trình thông tin ngay trên ứng dụng; không còn phải nộp hồ sơ, đợi 5–15 ngày để nhận phiếu. Đây là thay đổi tác động trực tiếp đến hàng triệu giao dịch mỗi năm, đặc biệt có giá trị với nhóm lao động trẻ và những người phải liên tục chứng minh lý lịch khi thay đổi công việc hay nơi ở.

Kết luận

Tích hợp lý lịch tư pháp vào VNeID là thể hiện rõ nhất của định hướng cải cách: nhà nước phục vụ người dân. Khi thông tin tự động cập nhật và luôn hiển thị, giấy tờ không còn là rào cản – nó trở thành quyền được tiếp cận của mỗi công dân./.