Tự ý đào, múc đất, cát để bán, vận chuyển hoặc tập kết khoáng sản không có nguồn gốc hợp pháp có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý. Thực tế tại Diên Thọ cho thấy, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an đã phát hiện 07 vụ việc liên quan đến khai thác, vận chuyển khoáng sản.

Đất trong phạm vi sử dụng không đồng nghĩa được tự do khai thác

Theo Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, hoạt động khai thác khoáng sản phải được thực hiện theo quy định của pháp luật. Luật quy định việc thực hiện hoạt động khoáng sản khi chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cho phép là hành vi bị cấm.

Đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, pháp luật quy định cụ thể về tổ chức, cá nhân được khai thác, điều kiện và giấy phép khai thác. Trong đó, Điều 53 và Điều 54 Luật Địa chất và khoáng sản quy định về nguyên tắc, điều kiện cấp và nội dung Giấy phép khai thác khoáng sản. Vì vậy, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân khi có nhu cầu đào, múc đất, cát phục vụ san lấp, kinh doanh hoặc cung cấp cho công trình cần xác định rõ loại khoáng sản, mục đích sử dụng, khu vực và điều kiện pháp lý trước khi thực hiện.

Tại xã Diên Thọ, công tác quản lý, phòng ngừa và đấu tranh với các hành vi vi phạm liên quan đến khoáng sản được Công an xã chủ động triển khai, phối hợp với Tổ liên ngành, liên xã về quản lý khoáng sản tăng cường kiểm tra tại các khu vực có nguy cơ phát sinh vi phạm.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã tổ chức làm việc và đề nghị 05 trường hợp ký cam kết không tập kết khoáng sản. Qua công tác nắm tình hình, kiểm tra địa bàn, Công an xã Diên Thọ phát hiện 07 vụ việc vi phạm về tài nguyên, khoáng sản (gồm 03 vụ vận chuyển khoáng sản là đất, cát không có nguồn gốc và 04 vụ khai thác khoáng sản trái phép); tạm giữ 03 ghe cùng các dụng cụ phục vụ hoạt động khai thác khoáng sản. Công an xã đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 03 vụ, 05 đối tượng về hành vi vận chuyển, tàng trữ khoáng sản không có nguồn gốc hợp pháp, với tổng số tiền 3,4 triệu đồng; 04 vụ được chuyển hồ sơ đến UBND xã để giải quyết theo quy định.

Những con số trên là lời cảnh báo đối với các hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết khoáng sản tự phát trên địa bàn, nhất là khi người dân, hộ kinh doanh vẫn còn tâm lý cho rằng “làm vài chuyến”, “khai thác số lượng ít” thì không đáng kể.

Không để lợi nhuận trước mắt dẫn đến vi phạm

Pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản quy định việc xử lý hành vi khai thác khoáng sản không có giấy phép căn cứ vào loại khoáng sản, khối lượng và tính chất hành vi vi phạm. Đối với một số hành vi khai thác khoáng sản không có giấy phép, Điều 47 Nghị định số 36/2020/NĐ-CP quy định các mức xử phạt tương ứng với khối lượng khoáng sản đã khai thác.

Trong trường hợp hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 227 Bộ luật Hình sự về Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên. Việc xử lý hình sự phải căn cứ đầy đủ các điều kiện, dấu hiệu pháp lý của từng vụ việc. Vì vậy, “khai thác nhỏ lẻ” không phải là căn cứ để mặc nhiên xác định hoạt động là hợp pháp.

Chủ động kiểm tra trước khi khai thác, mua bán

Công an xã Diên Thọ khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân khi có hoạt động liên quan đến đất, cát, khoáng sản cần chủ động kiểm tra nguồn gốc, tính hợp pháp của khoáng sản; không tự ý khai thác, vận chuyển, tập kết hoặc mua bán khoáng sản khi chưa bảo đảm các điều kiện theo quy định. Trường hợp chưa rõ hoạt động dự kiến có thuộc diện phải cấp phép, đăng ký hoặc đáp ứng điều kiện nào khác, cần liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn trước khi thực hiện.

Bảo vệ tài nguyên khoáng sản cũng là bảo vệ môi trường, trật tự và lợi ích hợp pháp của chính người dân, doanh nghiệp. Đừng để một khoản lợi nhuận trước mắt trở thành nguyên nhân dẫn đến vi phạm pháp luật.