Trong thời đại chuyển đổi số, dữ liệu ngày càng gắn bó mật thiết với đời sống của mỗi người dân, từ thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, hồ sơ y tế đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đồng thời đây là nguồn chứng cứ quan trọng trong giải quyết các vụ án, vụ việc. Bên cạnh những tiện ích mang lại, nguy cơ dữ liệu bị đánh cắp, mua bán, sử dụng trái phép cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường bảo vệ an ninh dữ liệu.

Nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực này, Bộ Công an đã chủ trì xây dựng dự án Luật An ninh dữ liệu, trình Quốc hội xem xét. Việc xây dựng Luật hướng tới bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; đồng thời tạo môi trường số an toàn, tin cậy, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, đây sẽ là hành lang pháp lý thống nhất, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, nhất là công tác giám định kỹ thuật hình sự (KTHS).

Quá trình thực tiễn đấu tranh với các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao cho thấy, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi. Các hành vi phổ biến gồm: xóa dữ liệu, mã hóa thông tin, phân tán dữ liệu trên không gian mạng hoặc mua bán dữ liệu cá nhân trái phép. Đối với lực lượng giám định KTHS, việc thu thập, trích xuất và phục hồi dữ liệu gặp không ít khó khăn do: Dữ liệu bị can thiệp, biến dạng hoặc lưu trữ trên các hệ thống nước ngoài; Hệ thống pháp luật hiện hành quy định rải rác, chưa đồng bộ về cơ chế quản lý rủi ro và các tiêu chuẩn bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu xuyên suốt vòng đời.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một văn bản luật chuyên ngành quy định toàn diện về an ninh dữ liệu. Dự thảo Luật An ninh dữ liệu được xây dựng với 06 chương, 29 điều, trong đó có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến nghiệp vụ KTHS như: Bảo vệ an ninh dữ liệu theo mức độ rủi ro và xuyên suốt quá trình thu thập, lưu trữ, xử lý, sử dụng, chia sẻ đến khi xóa bỏ, tiêu hủy dữ liệu; Dự thảo cũng hướng tới tăng cường phòng ngừa, phát hiện, ứng phó các sự cố an ninh dữ liệu; kiểm soát hoạt động xử lý, chuyển giao dữ liệu có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Song song với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, lực lượng Công an nhân dân nói chung và Công an tỉnh Khánh Hòa nói riêng luôn chú trọng công tác tuyên truyền, khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác khi tham gia các hoạt động trên không gian mạng: tuyệt đối không tùy tiện cung cấp thông tin căn cước, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP cho người khác; không truy cập đường dẫn lạ hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc; đồng thời duy trì thói quen sử dụng mật khẩu mạnh và xác thực nhiều lớp để bảo vệ tài khoản cá nhân. Đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cần siết chặt quản lý dữ liệu, kiểm soát nghiêm ngặt quyền truy cập, chủ động phòng ngừa nguy cơ lộ lọt thông tin và có phương án xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố. Bảo vệ an ninh dữ liệu rõ ràng không chỉ là nhiệm vụ của riêng cơ quan chức năng mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.

Có thể khẳng định, việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu sẽ là bước tiến chiến lược trong hoàn thiện thể chế an ninh mạng, bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia và tạo nền tảng vững chắc cho chuyển đổi số an toàn, bền vững.

Để đóng vai trò là "cánh tay đắc lực" trong việc thực thi Luật An ninh dữ liệu, lực lượng KTHS tiếp tục đầu tư trang thiết bị, tập trung chuẩn hóa các quy trình thao tác chuẩn theo đúng tinh thần của luật, đầu tư hạ tầng phân tích chuyên sâu, đồng thời đào tạo đội ngũ giám định viên có bản lĩnh chính trị vững vàng và trình độ công nghệ cao. Sự kết hợp giữa hành lang pháp lý nghiêm ngặt của Luật An ninh dữ liệu và năng lực giám định sắc bén chính là chìa khóa để vô hiệu hóa tội phạm mạng, bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia./.