Ngày 05/12/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Giám định tư pháp (số 105/2025/QH15) và có hiệu lực từ ngày 01/5/2026; Luật quy định về người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp; trình tự, thủ tục giám định; chi phí, chế độ, chính sách trong hoạt động giám định tư pháp; quản lý nhà nước và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động giám định tư pháp; đối tượng áp dụng của Luật là người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp, Hội đồng giám định tư pháp, người trưng cầu, người yêu cầu giám định tư pháp và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động giám định tư pháp. Với một số điểm mới của Luật Giám định tư pháp năm 2025 như:

   1. Siết chặt tiêu chuẩn và đạo đức nghề nghiệp

   Điểm mới nổi bật nhất của Luật năm 2025 là việc nâng cao tiêu chuẩn bổ nhiệm giám định viên. Không chỉ yêu cầu về trình độ chuyên môn (đại học trở lên) và kinh nghiệm (từ 5 năm), Luật mới còn bổ sung các trường hợp không được bổ nhiệm để đảm bảo uy tín của đội ngũ:

   - Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

   - Cán bộ, công chức, viên chức bị kỷ luật bằng hình thức bãi nhiệm, buộc thôi việc hoặc tước danh hiệu sẽ không được bổ nhiệm trong 03 năm kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực.

   - Người đang trong thời gian chấp hành kỷ luật từ hình thức cảnh cáo trở lên.

   2. Rút ngắn thời hạn giám định – Đẩy nhanh tiến độ phá án

   Để tránh tình trạng vụ án bị đình trệ do chờ đợi kết quả giám định, Luật 2025 đã quy định rút ngắn thời gian thực hiện:

   - Vụ việc thông thường: Thời hạn tối đa là 02 tháng (trước đây là 03 tháng).

   - Vụ việc phức tạp: Thời hạn tối đa là 03 tháng (trước đây là 04 tháng).

   - Vụ việc đặc biệt phức tạp: Thời hạn tối đa là 04 tháng (quy định mới được bổ sung).

   3. Mở rộng xã hội hóa và lĩnh vực hoạt động

   Luật tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa, cho phép thành lập Văn phòng giám định tư pháp trong 07 lĩnh vực cụ thể: Kỹ thuật hình sự (tài liệu, kỹ thuật số…); Pháp y (ADN); Văn hóa; Tài chính; Ngân hàng; Xây dựng và Tài nguyên. Điều này giúp giảm tải cho các tổ chức công lập và tận dụng trí tuệ của các chuyên gia ngoài nhà nước.

   4. Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm

   Để ngăn chặn tiêu cực, Luật 2025 bổ sung danh mục các hành vi bị cấm rất cụ thể, bao gồm:

   - Cố ý kéo dài thời gian giám định hoặc từ chối kết luận giám định mà không có lý do chính đáng.

   - Lợi dụng việc trưng cầu giám định để gây khó khăn cho hoạt động tố tụng.

   - Đặc biệt: Cấm lạm dụng giám định tư pháp trong hình sự để thay thế cho công tác điều tra của cơ quan tiến hành tố tụng.

   5. Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số

   Lần đầu tiên, Luật ghi nhận việc sử dụng văn bản điện tử để ghi lại quá trình giám định. Điều này không chỉ giúp minh bạch hóa các bước thực hiện mà còn phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và hoạt động tư pháp.

   Luật Giám định tư pháp năm 2025 ra đời là bước tiến quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám định. Quy định mới này bảo đảm tính độc lập, khách quan và chính xác trong quá trình thực hiện công tác giám định, góp phần đắc lực phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân./.

 Đội KTPCTP