Dự thảo Bộ luật Hình sự (BLHS) sửa đổi do Bộ Công an chủ trì soạn thảo đề xuất bổ sung hình phạt "Cấm nhập cảnh" tại Điều 45a là một trong những bước cải cách chính sách hình sự mang tính đột phá.

Theo BLHS hiện hành, biện pháp mạnh tay nhất áp dụng cho người nước ngoài phạm tội là hình phạt trục xuất. Tuy nhiên, luật chưa có quy định mang tính tư pháp hình sự để ngăn chặn triệt để việc những đối tượng này tìm cách quay trở lại Việt Nam sau khi bị trục xuất hoặc sau khi chấp hành xong hình phạt tù. Do đó, quy định mới tạo ra một rào cản pháp lý bổ sung, ngăn ngừa nguy cơ tái phạm từ xa.

Hiện nay, các biện pháp cấm nhập cảnh hoặc chưa cho nhập cảnh mới chỉ được quy định ở góc độ hành chính (trong Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam). Việc đưa "Cấm nhập cảnh" vào BLHS giúp nâng tầm biện pháp này thành một chế định tư pháp, có giá trị bắt buộc thi hành cao hơn và được phán quyết trực tiếp bởi Tòa án. Cụ thể:

Theo khoản 2 Điều 32 Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015, sửa đổi bổ sung 2017 có 07 hình phạt bổ sung đối với người phạm tội gồm: Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; Cấm cư trú; Quản chế; Tước một số quyền công dân; Tịch thu tài sản; Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính; Trục xuất, khi không áp dụng là hình phạt chính. Dự thảo BLHS sửa đổi đã thêm hai hình phạt bổ sung là cấm nhập cảnh và giám sát điện tử. “Cấm nhập cảnh vào Việt Nam có thể được áp dụng đối với người nước ngoài bị kết án” (Điều 45a dự thảo): Biện pháp này sẽ được Tòa án xem xét áp dụng linh hoạt bên cạnh các hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung khác như trục xuất, nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

* Bên cạnh đó, dự thảo đã bổ sung thêm 27 tội danh vào nhóm tội danh được quy định tại khoản 2, Điều 14 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) người chuẩn bị phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự.

 Theo đó, liên quan đến lĩnh vực quản lý xuất nhập cảnh, người chuẩn bị phạm tội quy định tại Điều 348 (Tội tổ chức, môi giới cho người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở lại Việt Nam trái phép), Điều 349 (Tội tổ chức, môi giới cho người khác trốn đi nước ngoài hoặc ở lại nước ngoài trái phép) thì phải chịu trách nhiệm hình sự. Chính vì vậy, tại khoản 1, Điều 19 Dự thảo BLHS sửa đổi năm 2025 đã quy định lại cụ thể như sau: Người nào biết rõ tội phạm quy định tại khoản 2, Điều 14 của Bộ luật này đang được chuẩn bị, tội phạm đang được thực hiện hoặc đã được thực hiện mà không tố giác, thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội không tố giác tội phạm quy định tại Điều 390, của Bộ luật này.

Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 tiếp tục thể hiện rõ tinh thần nhân văn, nhân đạo của Đảng và Nhà nước trong quá trình xây dựng và quản lý đất nước; cụ thể hóa các quy định về quyền con người theo Hiến pháp năm 2013; tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về phòng, chống tội phạm trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Bộ luật cũng đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn phát triển mới với nhiều đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hội nhập quốc tế sâu rộng; góp phần tích cực vào việc bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, lợi ích của Nhà nước, tổ chức và công dân; đồng thời đảm bảo không hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa./.