1. Sự cần thiết phải ban hành Luật An ninh dữ liệu
Trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp 4.0, dữ liệu là trái tim của chuyển đổi số, là mạch máu vận hành Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Sự tiến bộ nhanh chóng của nền khoa học công nghệ kỹ thuật, đặc biệt là các nền tảng giao tiếp trực tuyến xuyên quốc gia đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu là vấn đề sống còn, ảnh hưởng trực tiếp đến chủ quyền quốc gia, an ninh trật tự và sự phát triển bền vững của đất nước. Do đó, yêu cầu cấp thiết đặt ra phải có một bộ Luật quy định chặt chẽ, định nghĩa đầy đủ về vai trò, vị trí quan trọng của dữ liệu trong bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, góp phần phục vụ xây dựng và phát triển đất nước trong kỉ nguyên số, dựa trên những cơ sở sau:
Ảnh minh họa: nguồn Internet
- Các văn bản quy phạm pháp luật về công tác đảm bảo an ninh, an toàn dữ liệu hiện nay còn nhiều hạn chế, nội dung phân tán trong nhiều văn bản luật như Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15, Luật Giao dịch điện tử, Luật Tiếp cận thông tin... và có nguy cơ trở nên lạc hậu, không bắt kịp thực tiễn chuyển đổi số. Nội dung chủ yếu tập trung vào việc bảo vệ hạ tầng, đường truyền hay phần cứng vật lý là lớp "vỏ" bảo vệ, trong khi lại thiếu một hành lang pháp lý chuyên sâu điều chỉnh thực thể "vật thể dữ liệu" (lớp "nhân" cốt lõi) xuyên suốt toàn bộ vòng đời từ lúc khởi tạo, lưu trữ, truyền dẫn, xử lý, chia sẻ cho đến khi tiêu hủy.
- Các nguy cơ tiềm ẩn của những thành tựu công nghệ mới về trí tuệ nhân tạo (AI), deepfake chưa có cơ chế thẩm định tính minh bạch của thuật toán nhằm ngăn chặn việc làm dụng để tạo tin giả, gây hoang mang trong dư luận… Các mối đe dọa từ việc đối tượng phạm tội triển khai "lấy dữ liệu trước, mở khóa sau" (Harvest Now, Decrypt Later) để chờ sự tiến bộ trong công nghệ giải mã bằng bằng công nghệ lượng tử trong tương lai vẫn chưa có một cơ chế kiểm soát và ngăn chặn đặc thù…
- Những năm qua, tội phạm mạng liên tục sử dụng các thành tựu khoa học công nghệ để thực hiện hàng trăm, hàng nghìn cuộc tấn công mạng Ransomware nhằm mục đích chiếm đoạt dữ liệu, qua đó ép buộc, cưỡng đoạt tiền, tài sản của chủ sở hữu dữ liệu là cá nhân/doanh nghiệp, gây không ít bức xúc trong dư luận. Tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân vẫn diễn ra công khai, phức tạp trên các diễn đàn hội nhóm kín (Discord, Telegram…). Ngoài ra, hiện nay phần lớn người dân đang sử dụng các dịch vụ lưu trữ do các công ty nước ngoài cung cấp cũng là yếu tố gây khó khăn cho công tác quản lý, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa đến chủ quyền dữ liệu.
Ảnh minh họa: nguồn Internet
2. Dự thảo Luật An ninh dữ liệu gồm được xây dựng với bố cục 06 chương, 29 điều, quy định toàn diện từ nguyên tắc chung đến các cơ chế bảo vệ cụ thể, nguồn lực bảo vệ và quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu. Một trong những điểm mới mang tính đột phá của dự thảo Luật An ninh dữ liệu là chính sách phân loại dữ liệu theo 04 cấp độ rủi ro, gồm: Cấp độ 1 - Dữ liệu được phép tiếp cận công khai (Có thể gọi là dữ liệu Thông thường); Cấp độ 2 - Dữ liệu lưu hành nội bộ (Có thể gọi là dữ liệu Nội bộ); Cấp độ 3 - Dữ liệu thuộc danh mục Dữ liệu Quan trọng và Cấp độ 4 - Dữ liệu thuộc danh mục Dữ liệu Cốt lõi (được Chính phủ quy định trong Luật Dữ liệu), việc phân loại này sẽ có những tác động tích cực trong nhận thức và hoạt động áp dụng quy định về bảo vệ và khai thác dữ liệu như sau:
- Quản lý chặt chẽ, tối ưu hóa nguồn lực bảo vệ: Việc phân loại dữ liệu sẽ góp phần hạn chế tư duy, nhận thức "cào bằng" mọi loại dữ liệu trong công tác quản lý, qua đó các nguồn lực của cơ quan, tổ chức trong triển khai các giải pháp an ninh mạng và giải pháp kỹ thuật cần thiết (như sử dụng các công cụ mã hóa chuyên biệt, xác thực sinh trắc học, xác thực đa phương tiện…) sẽ được tập trung cho mục đích bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các dữ liệu có cấp độ Quan trọng và Cốt lõi. Đây có thể là loại dữ liệu liên quan trực tiếp đến công tác bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quốc phòng an ninh…
- Thúc đẩy dòng chảy dữ liệu phục vụ các thủ tục hành chính trên cổng Dịch vụ công quốc gia: Đối với dữ liệu ở mức thông thường hoặc dữ liệu nội bộ, Luật áp dụng cơ chế quản lý thông thoáng, hậu kiểm thay vì tiền kiểm, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, giúp dòng chảy dữ liệu được lưu thông linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi trong kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức.
- Chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an ninh trật tự và an toàn xã hội: Sự phân loại các cấp độ dữ liệu là cơ sở pháp lý để kiểm soát chặt chẽ các hoạt động lưu trữ, khai thác, chuyển giao dữ liệu trong và ngoài nước. Ngăn chặn triệt để nguy cơ tẩu tán, lộ lọt dữ liệu nhạy cảm của cơ quan, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, là cơ sở để lực lượng chức năng chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp, chủ động phát hiện những nguy cơ tiềm tàng, kịp thời xử lý các sự cố an ninh dữ liệu có thể xảy ra.
Có thể thấy rõ, Luật An ninh dữ liệu là bước cụ thể hóa các chủ trương, đường lối, chính sách của phục vụ đắc lực, hiệu quả trong công cuộc xây dựng và vận hành chính phủ số, quốc gia số, đưa Đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; Là cơ sở pháp lý vững chắc giúp cho quá trình chuyển đổi số quốc gia được thuận lợi, nhanh chóng và bền vững.