Việc sử dụng phần mềm "lậu", không có bản quyền vẫn diễn ra tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp và hộ kinh doanh do tâm lý tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, đây là hành vi vi phạm pháp luật, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thông tin và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trên toàn quốc, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố nhiều vụ án, khởi tố bị can về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” do sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép cài đặt phần mềm trên máy tính. Trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa, ngày 19/6/2026, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức kiểm tra 01 hộ kinh doanh đại lý Internet tại phường Nha Trang, phát hiện 126 máy tính có cài đặt hệ điều hành Windows; tại thời điểm kiểm tra, đại diện cơ sở không xuất trình được đầy đủ hóa đơn, chứng từ và hợp đồng về việc cài đặt, sử dụng bản quyền phần mềm, có dấu hiệu xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, phần mềm, chương trình máy tính là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền tác giả, một số phần mềm, chương trình có giá trị kinh tế rất lớn (đơn cử: giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office dao động từ khoảng 04 - 09 triệu đồng/bản). Vì vậy, mọi hành vi sao chép, cài đặt hoặc sử dụng phần mềm không có bản quyền; sử dụng các công cụ như crack, key lậu, activator để vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền đều là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả.

Không chỉ đối mặt với rủi ro pháp lý, phần mềm không có bản quyền còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an toàn, an ninh mạng như chứa mã độc, đánh cắp dữ liệu, làm lộ lọt thông tin cá nhân và các tài liệu quan trọng của cơ quan, doanh nghiệp. Những thiệt hại do mã độc gây ra có thể lớn hơn rất nhiều so với chi phí mua bản quyền phần mềm hợp pháp.

Căn cứ Điều 18 Nghị định số 131/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 17/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cá nhân có hành vi sao chép tác phẩm trái phép có thể bị xử phạt vi phạm hành chính đến 35 triệu đồng; tổ chức có thể bị phạt đến 70 triệu đồng. Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, người vi phạm còn bị buộc gỡ bỏ bản sao vi phạm, tiêu hủy tang vật, nộp lại khoản thu lợi bất hợp pháp và bồi thường thiệt hại theo quy định.

Đối với các trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025), với mức phạt tiền lên đến 03 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 03 năm.

Công an tỉnh Khánh Hòa khuyến cáo: Các cơ quan, doanh nghiệp và người dân chỉ sử dụng phần mềm có bản quyền hoặc phần mềm miễn phí được cấp phép hợp pháp; tuyệt đối không sử dụng crack, key lậu, activator dưới mọi hình thức. Khi mua máy tính, cần yêu cầu đơn vị cung cấp chứng minh tính hợp pháp của các phần mềm được cài đặt. Mỗi tổ chức, cá nhân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh và văn minh.