Hiện nay, xe đạp điện và xe gắn máy điện là loại phương tiện khá phổ biến, giá thành rẻ được nhiều người lựa chọn làm phương tiện tham gia giao thông do mang lại nhiều lợi ích cho người dùng; đặc biệt là các học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông.

Luật trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 quy định:

- Điều 34: “Xe gắn máy là xe có hai hoặc ba bánh chạy bằng động cơ, được thiết kế, sản xuất để hoạt động trên đường bộ, có vận tốc thiết kế không lớn hơn 50 km/h; nếu động cơ dẫn động là động cơ nhiệt thì dung tích làm việc hoặc dung tích tương đương không lớn hơn 50 cm3; nếu động cơ dẫn động là động cơ điện thì công suất của động cơ không lớn hơn 04 kW; xe gắn máy không bao gồm xe đạp máy.

Xe đạp máy, gồm cả xe đạp điện, là xe đạp có trợ lực từ động cơ, nguồn động lực từ động cơ bị ngắt khi người lái xe dừng đạp hoặc khi xe đạt tới tốc độ 25 km/h”.

- Khoản 1, Điều 59: “Người đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy”.

Như vậy, xe gắn máy điện là phương tiện giao thông cơ giới đường bộ có vận tốc thiết kế lớn nhất không lớn hơn 50 km/h và độ tuổi được phép đi xe gắn máy điện là đủ 16 tuổi trở lên, còn đối với xe đạp điện thì không quy định về độ tuổi. Tuy nhiên, nhiều bậc phụ huynh gần như lơ là với quy định này; bên cạnh đó, các cửa hàng bán xe “mập mờ”, không tư vấn cho người mua phân biệt giữa xe đạp điện và xe máy điện; các quy định của pháp luật có liên quan nên vẫn cho con em mình sử dụng xe gắn máy làm phương tiện đi học khi chưa đủ tuổi và điều kiện để điều khiển phương tiện.

Thực tế hiện nay, việc sử dụng xe gắn máy điện chủ yếu là các em học sinh cấp hai, độ tuổi từ 13 đến dưới 16. Đây là thực tế đáng báo động. Bởi vì các em ở độ tuổi từ 13 đến dưới 16 khi sử dụng xe gắn máy điện tham gia giao thông không chỉ vi phạm quy định của pháp luật mà các em còn chưa đủ kỹ năng xử lý các tình huống giao thông, dễ dẫn đến tai nạn. Đặc biệt nguy hiểm hơn hiện nay, tình trạng các em học sinh lứa tuổi 14, 15 sử dụng xe gắn máy điện được độ, chế để tăng tốc độ ngày càng phổ biến, bất chấp quy định của pháp luật và khuyến cáo của nhà sản xuất. Hành vi này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất an toàn khi tham gia giao thông, an toàn kỹ thuật phương tiện và làm gia tăng nguy cơ cháy nổ.

Các em thường tìm cách tích góp tiền ăn sáng, tiền do cha mẹ cho tiêu vặt, tham gia các hội nhóm, sử dụng các trang mạng xã hội để trao đổi thông tin, mua bán các linh kiện, thiết bị để độ, chế xe.

Tình trạng độ, chế xe gắn máy điện chủ yếu là loại xe sử dụng bình Ắc quy. Có 3 bộ phận thường được độ, chế để tăng công xuất động cơ gồm: bộ ICU điều khiển các hoạt động của xe, tăng số lượng bình Ắc quy và thay hoặc quấn cuộn động cơ điện nằm trong phần bánh sau xe để có công suất lớn hơn. Các xe gắn máy điện sau khi được độ chế có thể đạt vận tốc từ 50 đến 70km/h, thậm chí trên 100km/h tương đương xe máy, nhưng hệ thống phanh, khung sườn, bánh lốp vốn không được thiết kế để chịu tải ở tốc độ cao. Người lái, đa phần là học sinh chưa đủ tuổi điều khiển, rất dễ mất lái, dẫn tới tai nạn nghiêm trọng.

Điển hình như vụ tại nạn giao thông đường bộ vào lúc 7h05' ngày 16/01/2026 tại đường Lê Trọng Tấn, phường Bắc Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa giữa xe gắn máy điện, không biển kiểm soát do em Đ. T. H, sinh ngày: 20/11/2010, trú: tổ dân phố Nghĩa Phú, Bắc Cam Ranh điều khiển với xe gắn máy biển số 79CA - 011... do bà N. T.  T. T, sinh năm: 1961, trú tổ dân phổ Nghĩa Quý, phường Bắc Cam Ranh dẫn đến hậu quả bà T tử vong tại bệnh viện Cam Ranh sau đó.

Để giảm thiểu tai nạn giao thông liên quan đến học sinh điều khiển xe gắn máy điện thì trách nhiệm của gia đình là đầu tiên. Các bậc phụ huynh cần tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức cho con em mình tuân thủ các quy định khi tham gia giao thông. Không giao xe gắn máy điện cho con em mình khi chưa đủ tuổi điều khiển. Thường xuyên kiểm tra phương tiện do con em mình sử dụng để không để xảy ra việc độ, chế. Song song với gia đình thì các lực lượng chức năng phối hợp với nhà trường thường xuyên tuyên truyền, vận động, kiểm tra việc sử dụng các phương tiện giao thông của các em học sinh để đảm bảo an toàn giao thông, đúng quy định của pháp luật. Việc giáo dục cho các em học sinh chấp hành các quy định khi tham gia giao thông không chỉ để đảm bảo an toàn mà còn là cơ sở hình thành nên văn hóa giao thông, góp phần xây dựng một xã hội trật tự và an toàn.

Xuân Thuỷ