Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công tác bảo vệ quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng đang đặt ra những thách thức chưa từng có tiền lệ. Tình trạng phát tán, sử dụng trái phép nội dung số, phần mềm và các dịch vụ trực tuyến vi phạm bản quyền vẫn còn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, hoạt động sáng tạo, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin và an ninh mạng.

Nhận thấy tính chất nguy hiểm của hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc gia, ngày 05/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Bộ trưởng Bộ Công an cũng đã quyết liệt chỉ đạo các đơn vị, địa phương trên toàn quốc thực hiện đợt cao điểm đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ theo đúng phương châm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ: “Hiểu rõ, nắm chắc và hành động quyết liệt”; “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Nguy cơ tiềm ẩn

Trao đổi với Báo Công an nhân dân, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu cho biết, các trang web giải trí miễn phí “không” có gì là “miễn phí” hoàn toàn trên không gian mạng. Khi người dùng vào các website phim lậu, bóng đá lậu, game lậu hoặc nội dung miễn phí không rõ nguồn gốc, họ có thể đang trả giá bằng dữ liệu cá nhân, cookie trình duyệt, tài khoản mạng xã hội, tài khoản ngân hàng hoặc bị dẫn dụ cài mã độc. Chỉ một thao tác nhấp vào quảng cáo, nút “xem tiếp”, “tải app”, “xác minh tuổi” cũng có thể mở đường cho việc đánh cắp thông tin.

Những rủi ro từ việc vi phạm bản quyền trên không gian số không chỉ dừng lại ở khía cạnh đạo đức hay tuân thủ pháp luật, mà còn trực tiếp đe dọa đến an toàn thông tin cá nhân và an ninh mạng của các tổ chức, doanh nghiệp. Khi người dùng thao tác nhấp chuột vào một đường dẫn xem phim, một nút tải ứng dụng hoặc các quảng cáo độc hại trên trang web lậu, họ đã vô tình làm gia tăng nguy cơ cho mã độc và phần mềm gián điệp xâm nhập vào thiết bị.

Về chiêu thức đánh cắp dữ liệu, các website miễn phí thường dùng quảng cáo độc hại, pop-up giả mạo, yêu cầu đăng nhập bằng Facebook/Google, cài tiện ích trình duyệt, tải ứng dụng ngoài kho chính thức hoặc chuyển hướng sang trang giả mạo ngân hàng, ví điện tử. Dữ liệu bị lấy không chỉ dùng ngay, mà còn được gom lại để dựng hồ sơ nạn nhân. Đây là lý do nhiều vụ lừa đảo gần đây rất “đúng người, đúng nhu cầu, khiến nạn nhân dễ tin hơn”, chuyên gia Ngô Minh Hiếu chia sẻ.

Các mã độc phổ biến sẽ tự động cài đặt vào thiết bị của nạn nhân, điển hình như mã độc ghi lại thao tác bàn phím nhằm đánh cắp mật khẩu ngân hàng, mã độc tạo cửa hậu cho phép tin tặc chiếm quyền điều khiển thiết bị từ xa, hay các phần mềm tự động thu thập mọi dữ liệu lưu trữ trong trình duyệt. Sau khi bị đánh cắp, dữ liệu sẽ được phân loại, mua bán trái phép và sử dụng để dựng lên hồ sơ nạn nhân chi tiết, phục vụ cho các chiến dịch lừa đảo chiếm đoạt tài sản có tính định hướng mục tiêu cao, khiến nạn nhân rất dễ sập bẫy.

Đối với an ninh cơ quan, tổ chức, nếu người dùng sử dụng thiết bị làm việc (máy tính cơ quan, điện thoại công vụ) để truy cập vào các trang web lậu có nguy cơ rò rỉ tài liệu. Mã độc có khả năng quét toàn bộ dữ liệu trong mạng nội bộ, đánh cắp các tài liệu, báo cáo hoặc kế hoạch công tác; tạo kế hoạch cho các cuộc tấn công leo thang. Tài khoản của một cá nhân có thể trở thành cầu nối để tội phạm mạng thực hiện các cuộc tấn công sâu hơn vào hệ thống thông tin của toàn đơn vị.

Khuyến nghị

Xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn và tuân thủ pháp luật không phải là nhiệm vụ của riêng lực lượng chức năng mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Nói "không" với vi phạm bản quyền chính là nói "không" với rủi ro mất an toàn thông tin, qua đó góp phần bảo vệ tài sản cá nhân, uy tín của doanh nghiệp và nền an ninh mạng quốc gia vững mạnh trong kỷ nguyên số. Cụ thể:

Đối với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp:

• Chủ động rà soát, tuân thủ pháp luật: Kiểm tra toàn bộ hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin; bảo đảm tuân thủ nghiêm túc các quy định về quyền tác giả, tuyệt đối không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền hoặc khai thác trái phép các tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động chuyên môn.
• Chuẩn hóa và thắt chặt bảo mật: Máy tính làm việc phải được chuẩn hóa bản quyền hệ điều hành, phần mềm văn phòng và phần mềm chống mã độc. Cần phân quyền truy cập chặt chẽ, áp dụng chính sách mật khẩu mạnh, cập nhật bản vá định kỳ nhằm ngăn chặn nguy cơ tài khoản cá nhân bị chiếm đoạt và biến thành điểm xuất phát cho các cuộc tấn công vào hệ thống cốt lõi.
• Bảo vệ dữ liệu và ứng phó sự cố: Thường xuyên sao lưu, mã hóa dữ liệu quan trọng; tiến hành kiểm thử an ninh định kỳ và giám sát chặt chẽ nguy cơ rò rỉ dữ liệu. Cần xây dựng sẵn các kịch bản ứng phó sự cố an ninh mạng để kịp thời xử lý khi bị tấn công.
• Nâng cao nhận thức toàn diện: Ngoài việc nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ thuật, cần quán triệt sâu rộng đến toàn bộ cán bộ, nhân viên về rủi ro lộ lọt thông tin khi sử dụng thiết bị làm việc (máy tính, điện thoại công vụ) để truy cập các nền tảng, app, trang web miễn phí.

Đối với mỗi cá nhân, người dân:

• Thay đổi tư duy "dịch vụ miễn phí": Kiên quyết không truy cập, sử dụng hoặc tiếp tay cho các trang web phát tán phim lậu, bóng đá lậu, phần mềm bẻ khóa. Cần nhận thức rõ: Không có dịch vụ nào hoàn toàn miễn phí, khi bạn không trả tiền, chính dữ liệu cá nhân của bạn sẽ trở thành hàng hóa cho tội phạm thu thập, trục lợi.
• Tôn trọng bản quyền số: Ưu tiên sử dụng các nền tảng số, dịch vụ giải trí, chương trình máy tính có bản quyền, hợp pháp. Đây là biện pháp thiết thực nhất để tự bảo vệ bản thân và được hệ thống pháp luật bảo vệ tối đa.
• Trang bị kỹ năng an toàn số cốt lõi: Hạn chế tối đa việc chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm (hình ảnh căn cước, địa chỉ, lịch trình) trên không gian mạng. Thận trọng khi cấp quyền cho ứng dụng, tuyệt đối không tải các phần mềm lạ ngoài kho ứng dụng chính thức, không nhập thông tin tài khoản vào các trang web không rõ nguồn gốc và luôn bật xác thực đa yếu tố cho các tài khoản quan trọng.
• Phát huy tinh thần toàn phong trào dân bảo vệ an ninh Tổ quốc: Tích cực thu thập bằng chứng, tố giác và gửi phản ánh đến Cổng thông tin điện tử của Bộ Công an ngay khi phát hiện các đường dây, hội nhóm xâm phạm bản quyền hoặc lừa đảo trên không gian mạng.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao