Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu cá nhân trở thành “tài sản số” có giá trị. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tình trạng thu thập, mua bán và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân trên không gian mạng tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời gây mất an ninh, an toàn thông tin và trật tự xã hội.
Theo ghi nhận của lực lượng chức năng, các đối tượng thường lợi dụng sự thiếu cảnh giác của người dân để tiếp cận, dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân dưới nhiều hình thức khác nhau như: Giả danh cơ quan Công an, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, sàn thương mại điện tử hoặc các tổ chức tài chính để yêu cầu “xác minh tài khoản”, “cập nhật thông tin”, “nhận thưởng”, “hỗ trợ vay vốn”, “đăng ký đầu tư tài chính”… Qua đó, các đối tượng yêu cầu người dân cung cấp số căn cước công dân, mã OTP, tài khoản ngân hàng, hình ảnh khuôn mặt, dữ liệu sinh trắc học hoặc truy cập vào các đường link, ứng dụng không rõ nguồn gốc nhằm chiếm đoạt dữ liệu cá nhân.
Đáng chú ý, xuất hiện thủ đoạn mới khi các đối tượng thuê người dân chụp ảnh căn cước công dân, nhận diện khuôn mặt hoặc mở tài khoản với lời hứa trả tiền công. Thực chất, các thông tin này bị sử dụng để tạo lập tài khoản trên các nền tảng tài chính, sàn giao dịch ngoại hối, tiền ảo hoặc phục vụ các hoạt động giao dịch bất hợp pháp nhằm trục lợi. Người dân có thể vô tình bị lợi dụng đứng tên trong các giao dịch tài chính phức tạp, thậm chí liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật mà không hay biết.
Bên cạnh đó, nhiều dữ liệu cá nhân như họ tên, số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng, thói quen tiêu dùng… còn bị thu thập và rao bán công khai trên các hội nhóm mạng xã hội, diễn đàn ngầm hoặc “chợ đen” dữ liệu. Sau khi có được thông tin, các đối tượng tiếp tục sử dụng để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, giả mạo vay tiền trực tuyến, tạo tài khoản ảo, quấy rối, đe dọa hoặc mạo danh người thân để lừa đảo.
Thực tế cho thấy, nhiều người dân vẫn còn chủ quan trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân khi thiếu cẩn trọng đăng tải hình ảnh căn cước công dân lên mạng xã hội; cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc; truy cập đường link lạ; tham gia các chương trình khảo sát, nhận quà, tuyển cộng tác viên trực tuyến mà không kiểm tra tính xác thực. Đây chính là “kẽ hở” để các đối tượng lợi dụng thu thập thông tin phục vụ mục đích vi phạm pháp luật.
Để chủ động phòng ngừa các hành vi thu thập, mua bán và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khuyến cáo mỗi người dân cần nâng cao ý thức:
- Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, tài khoản ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học cho người lạ hoặc các tổ chức, cá nhân chưa được xác thực.
- Không cho thuê, cho mượn, mua bán căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, ví điện tử dưới bất kỳ hình thức nào.
- Không truy cập các đường link lạ, cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu xác minh tài khoản hoặc cập nhật thông tin cá nhân.
- Chỉ cài đặt ứng dụng từ các kho ứng dụng chính thống; kiểm tra kỹ quyền truy cập của ứng dụng trước khi sử dụng.
- Sử dụng mật khẩu mạnh, bật xác thực hai lớp đối với các tài khoản quan trọng; thường xuyên kiểm tra, cập nhật bảo mật thiết bị.
- Hạn chế đăng tải công khai hình ảnh căn cước công dân và các thông tin cá nhân lên mạng xã hội.
- Khi phát hiện dấu hiệu bị lộ lọt dữ liệu, nghi ngờ bị lừa đảo hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân, cần nhanh chóng trình báo cơ quan chức năng nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý kịp thời.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân trong thời đại số. Mỗi người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động bảo vệ thông tin cá nhân của bản thân và gia đình, đồng thời tích cực phối hợp với lực lượng chức năng trong phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, góp phần bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và giữ vững trật tự an toàn xã hội.
Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao