Mở đầu

Nếu Kỳ 3 đề cập đến định hướng dài hạn – lý lịch tư pháp tích hợp vào VNeID – thì Kỳ 4 đi sâu vào cơ chế thực thi ngay khi Luật có hiệu lực: thủ tục yêu cầu cấp Phiếu, hình thức cấp Phiếu điện tử, thời hạn giải quyết và quy định về phí. Đây là những nội dung người dân cần nắm rõ ngay từ ngày 01/7/2026 để thực hiện quyền của mình một cách hiệu quả.

Quy định cũ về thủ tục

Theo Luật Lý lịch tư pháp số 28/2009/QH12, người dân có thể yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng nhiều hình thức: trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến. Tuy nhiên, trên thực tế, thủ tục trực tuyến chưa được triển khai đồng bộ tại nhiều địa phương. Thời hạn cấp Phiếu theo luật cũ là 10 ngày làm việc. Phiếu lý lịch tư pháp được cấp bằng bản giấy; bản điện tử có giá trị pháp lý tương đương chưa được luật quy định rõ ràng.

Quy định mới – khoản 18 Điều 1 sửa đổi, bổ sung “Điều 45. Thủ tục yêu cầu cấp Phiếu Lý lịch tư pháp” và khoản 19 Điều 1 sửa đổi, bổ sung “Điều 48. Việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp”

Luật mới quy định tại Điều 45 và Điều 48 (sửa đổi): Cá nhân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng hình thức trực tuyến là hình thức ưu tiên. Việc yêu cầu thực hiện thông qua Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia. Người nước ngoài hoặc người chưa có định danh điện tử có thể yêu cầu trực tiếp hoặc qua bưu chính. Cá nhân có thể ủy quyền cho người khác làm thủ tục thay, với điều kiện ủy quyền lập thành văn bản. Cá nhân cũng có thể yêu cầu cấp Phiếu cho cha, mẹ, vợ, chồng, con, hoặc người mà mình giám hộ.

Về hình thức Phiếu: Trường hợp yêu cầu trực tuyến (qua VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia), Phiếu được cấp bằng bản điện tử. Trường hợp yêu cầu qua bưu chính hoặc trực tiếp, Phiếu được cấp bằng bản giấy. Hai hình thức có giá trị pháp lý như nhau.

Về thời hạn: Thời hạn cấp Phiếu lý lịch tư pháp là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ. Trường hợp có thông tin về án tích hoặc hành vi phạm tội mới cần xác minh, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 15 ngày.

So sánh – Điểm thay đổi

Thay đổi rõ nhất là rút ngắn thời hạn từ 10 ngày xuống còn 05 ngày làm việc trong trường hợp không có thông tin về án tích hoặc hành vi phạm tội mới cần xác minh. Điều này phản ánh kỳ vọng rằng với hệ thống dữ liệu tập trung, tích hợp, cơ quan có thẩm quyền có thể tra cứu và xác minh nhanh hơn nhiều. Ngoài ra, việc ưu tiên hình thức trực tuyến và cấp Phiếu điện tử là thay đổi có tính định hướng: khuyến khích người dân sử dụng kênh điện tử, giải phóng nguồn lực hành chính cho những trường hợp thực sự cần tiếp xúc trực tiếp.

Tác động thực tiễn

Cải cách thủ tục hành chính là một trong những mục tiêu được Đảng và Nhà nước ưu tiên. Nghị quyết số 17/NQ-CP về Chính phủ điện tử đặt mục tiêu 100% dịch vụ công đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến ở mức độ toàn trình. Cấp Phiếu lý lịch tư pháp – một dịch vụ không đòi hỏi tiếp xúc vật lý – là ứng viên phù hợp cho mô hình toàn trình.

Với người dân: không cần đến cơ quan nhà nước nếu không muốn, và thời gian chờ giảm đáng kể; người lao động xin việc ở khu công nghiệp, người đăng ký kinh doanh, người muốn chứng minh điều kiện tham gia đấu thầu – tất cả đều nhận thấy dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn; người dân ở vùng sâu, vùng xa, khả năng nộp hồ sơ qua bưu chính vẫn được duy trì, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.

Kết luận

Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực lý lịch tư pháp không dừng ở việc rút ngắn thời gian hay số hóa hồ sơ. Mục tiêu thực chất là thay đổi quan hệ dịch vụ: từ chỗ người dân phải đến cơ quan nhà nước để yêu cầu, sang chỗ cơ quan nhà nước sẵn sàng phục vụ người dân mọi lúc, mọi nơi, không phân biệt địa giới hành chính./.