Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các loại tội phạm lợi dụng công nghệ cao, sử dụng thiết bị điện tử và môi trường mạng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật như chiếm đoạt tài sản của người dân, phát tán thông tin sai lệch trên không gian mạng, gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.
Thực tiễn đó cho thấy, công tác giám định kỹ thuật số và điện tử của lực lượng Công an ngày càng giữ vai trò quan trọng. Thông qua việc thu thập, phân tích và phục hồi dữ liệu từ các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính, máy chủ hay các phương tiện lưu trữ số, các giám định viên có thể phát hiện, khai thác những chứng cứ điện tử có giá trị, góp phần làm rõ hành vi phạm tội. Những kết quả giám định này là nguồn chứng cứ khoa học quan trọng, phục vụ hiệu quả cho hoạt động điều tra, truy tố và xét xử, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong thời đại số.
Nếu trong các lĩnh vực giám định truyền thống, chuyên gia thường tập trung vào những dấu vết hữu hình như dấu vân tay, dấu vết máu hay ADN, thì trong lĩnh vực giám định kỹ thuật số và điện tử, đối tượng được phân tích lại là những dấu vết tồn tại dưới dạng dữ liệu số. Cũng giống như dấu vân tay trên bề mặt thiết bị có thể cho thấy sự hiện diện vật lý của một người, trong môi trường số, bit – đơn vị nhỏ nhất của dữ liệu – chính là “viên gạch” cấu thành nên các chứng cứ điện tử. Mọi tệp tin, hình ảnh, video hay tin nhắn đều được hình thành từ vô số bit dữ liệu được lưu trữ trong các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính hay ổ cứng. Đáng chú ý, ngay cả khi các tệp tin đã bị xóa hoặc thiết bị lưu trữ bị hư hại ở một mức độ nhất định, nhiều bit dữ liệu vẫn có thể còn tồn tại trong cấu trúc của phương tiện lưu trữ. Những dữ liệu còn sót lại này tạo thành các dấu vết kỹ thuật số quan trọng, có thể được trích xuất và phục hồi bằng các phương pháp giám định chuyên sâu. Nhiệm vụ của giám định viên kỹ thuật số là thu thập, phân tích và phục hồi các dữ liệu đó một cách tỉ mỉ, từ đó tái hiện lại các tệp tin, thông tin liên quan, góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ việc.
Hiệu quả của lĩnh vực giám định kỹ thuật số – điện tử được thể hiện rõ qua kết quả công tác tại Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Khánh Hòa. Từ năm 2024, đơn vị đã triển khai giám định dữ liệu số và khối lượng công việc ngày càng tăng. Năm 2025 thực hiện khoảng 168 vụ giám định; chỉ riêng 2 tháng đầu năm 2026 đã tiếp nhận, xử lý khoảng 42 vụ (bằng 25% tổng số vụ việc của năm 2025). Các vụ việc chủ yếu tập trung vào việc trích xuất, phục hồi dữ liệu bị xóa trên các thiết bị “offline” như điện thoại di động, ổ cứng, thiết bị giám sát hành trình hay hệ thống camera an ninh... Những dữ liệu này là mắt xích quan trọng giúp cơ quan điều tra tái hiện lại hành vi phạm tội của các đối tượng một cách chính xác.
Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển nền kinh tế số, xã hội số, để đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm sử dụng công nghệ cao ngày càng tinh vi, Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Khánh Hòa đã xây dựng đội ngũ giám định viên chuyên trách, am hiểu công nghệ thông tin và điện tử. Với sự quan tâm, đầu tư về trang thiết bị, cơ sở vật chất của các cấp lãnh đạo, cùng bản lĩnh chính trị vững vàng và trình độ chuyên môn không ngừng nâng cao, những người lính Kỹ thuật hình sự vẫn ngày đêm thầm lặng “giải mã” các thiết bị điện tử, biến dữ liệu số thành chứng cứ khoa học xác thực, góp phần giữ vững an ninh trật tự và bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.
Hải Phong