Mở đầu

Ngày 01 tháng 7 năm 2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp (Luật số 107/2025/QH15) chính thức có hiệu lực. Trong số những thay đổi đáng chú ý nhất của luật này, việc chuyển giao toàn bộ nhiệm vụ quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an được đánh giá là sự kiện chuyển giao quan trọng trong tổ chức bộ máy nhà nước. Đây không đơn thuần là thay đổi cơ quan đầu mối về mặt hành chính, mà phản ánh định hướng tổ chức bộ máy mới: gắn kết dữ liệu với lực lượng có năng lực kỹ thuật và hạ tầng quản lý dân cư mạnh nhất.

Quy định cũ

Theo Luật Lý lịch tư pháp số 28/2009/QH12 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020), Bộ Tư pháp là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp. Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia thuộc Bộ Tư pháp đảm nhận nhiệm vụ xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp ở cấp trung ương. Ở địa phương, Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Mô hình này phân tầng theo hai cấp: trung ương (Bộ Tư pháp) và địa phương (Sở Tư pháp), và đã vận hành trong hơn 15 năm.

Quy định mới

Luật số 107/2025/QH15 quy định rõ tại Điều 9 (sửa đổi): Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp thực hiện quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp. Luật mới không quy định theo hướng "Bộ Công an thay thế Bộ Tư pháp" mà xác định Bộ Công an là cơ quan chủ trì, phối hợp với các cơ quan nêu trên trong việc tra cứu, trao đổi, cung cấp thông tin lý lịch tư pháp. Cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp nay bao gồm Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an và Công an cấp tỉnh, thành phố (Điều 2 sửa đổi). Toàn bộ các cụm từ "Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia" và "Sở Tư pháp" trong luật cũ được thay thế tương ứng bằng "Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an" và "Công an cấp tỉnh".

So sánh – Điểm thay đổi

Khác biệt căn bản nằm ở chỗ: trước đây, lý lịch tư pháp được quản lý trong hệ thống tư pháp – hành chính (Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp); từ ngày 01/7/2026, toàn bộ chức năng này chuyển sang lực lượng Công an nhân dân. Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an thay thế Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia; Công an cấp tỉnh thay thế Sở Tư pháp trong vai trò trực tiếp cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Điều khoản chuyển tiếp (Điều 3 Luật sửa đổi) quy định: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu lý lịch tư pháp với Bộ Công an, hoàn thành trước ngày 01/7/2026.

Lý do sửa đổi

Việc chuyển giao này gắn liền với hai xu hướng lớn trong cải cách bộ máy nhà nước. Thứ nhất, quá trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống chính trị đòi hỏi tập trung đầu mối quản lý, tránh phân tán dữ liệu giữa nhiều cơ quan. Thứ hai, Bộ Công an đang nắm giữ hạ tầng dữ liệu dân cư lớn nhất quốc gia – Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Căn cước công dân – nên việc giao thêm chức năng quản lý lý lịch tư pháp cho phép tích hợp dữ liệu liên thông, loại bỏ sự trùng lặp và đảm bảo tính đúng, đủ, thống nhất của thông tin. Mô hình cũ vốn khiến cơ quan tư pháp phải dựa vào dữ liệu từ Tòa án, Cơ quan điều tra – những đơn vị thuộc ngành Công an – để xây dựng cơ sở dữ liệu của mình, tạo ra độ trễ và rủi ro sai lệch thông tin.

Tác động thực tiễn

Đối với người dân, sự thay đổi cơ quan quản lý không tạo ra gánh nặng thủ tục mới. Ngược lại, việc giao thẩm quyền cho Công an cấp tỉnh – lực lượng đã có mạng lưới rộng khắp tại các địa phương, quen thuộc với tiếp nhận hồ sơ hành chính trực tuyến – là điều kiện quan trọng để rút ngắn thời gian xử lý và mở rộng kênh tiếp cận dịch vụ. Đối với các cơ quan, tổ chức hiện đang phối hợp với Sở Tư pháp trong công tác tuyển dụng hay quản lý cán bộ, cần lưu ý cập nhật quy trình nội bộ để phù hợp với đầu mối mới là Công an cấp tỉnh. Đây là thay đổi về tổ chức, nhưng có tác động thực tiễn sâu rộng vì nó đặt nền tảng cho tất cả các cải cách kỹ thuật số tiếp theo được triển khai đồng bộ trong một hệ thống duy nhất.

Kết đoạn

Sự chuyển giao từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an là quyết định về tổ chức bộ máy, nhưng bản chất là một quyết định về dữ liệu. Khi hạ tầng số, nguồn thông tin gốc và thẩm quyền quản lý được hội tụ về một đầu mối, toàn bộ chuỗi cung ứng dịch vụ lý lịch tư pháp – từ thu thập, cập nhật đến cấp phiếu – mới có thể vận hành liền mạch và đáng tin cậy.