Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ mạnh mẽ, các công cụ AI tạo sinh đã và đang được ứng dụng sâu rộng nhằm nâng cao năng suất lao động trong cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách các nền tảng này đang đặt ra nhiều thách thức lớn về an toàn thông tin và lộ lọt dữ liệu. Để giảm thiểu rủi ro, người dùng cần nhận diện rõ các mối đe dọa tiềm ẩn và nghiêm túc tuân thủ các nguyên tắc phòng ngừa.

Xu hướng ứng dụng AI và nguy cơ mất kiểm soát dữ liệu nguồn

Năm 2026 đánh dấu bước phát triển vượt bậc của trí tuệ nhân tạo. Các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT, Microsoft Copilot, Gemini, Claude cùng nhiều nền tảng AI Agent đã trở thành trợ thủ đắc lực trong học tập, nghiên cứu, lập trình, xử lý văn bản… Các công cụ này giúp rút ngắn thời gian xử lý thông tin và hỗ trợ người dùng tiếp cận tri thức nhanh chóng.

Dù mang lại hiệu quả cao, phương thức vận hành của AI tạo sinh lại tiềm ẩn nhiều rủi ro bảo mật. Khác với các phần mềm truyền thống hoạt động cục bộ trên máy tính cá nhân, phần lớn công cụ AI hiện nay vận hành trên nền tảng điện toán đám mây. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ nội dung do người dùng nhập vào sẽ được truyền về hệ thống máy chủ của nhà cung cấp để xử lý.

Trong quá trình làm việc, không ít người dùng có thói quen sao chép và gửi cho AI các dữ liệu nhạy cảm như:

• Báo cáo nội bộ và dự thảo văn bản chưa công bố;
• Danh sách cán bộ, thông tin khách hàng, đối tác hoặc dữ liệu nghiệp vụ;
• Mã nguồn phần mềm, tài liệu kỹ thuật và thông tin nhận dạng cá nhân…

Việc đưa các thông tin này lên các nền tảng AI công cộng làm gia tăng nguy cơ mất kiểm soát dữ liệu, đặc biệt khi người dùng chưa nắm rõ chính sách lưu trữ, chia sẻ và xử lý thông tin của nhà cung cấp.

Rủi ro từ kỹ thuật tấn công "Prompt Injection" và hiện tượng "ảo giác AI"

Nhiều người dùng cho rằng chỉ cần không nhập dữ liệu mật vào hệ thống AI là đã bảo đảm an toàn. Trên thực tế, nguy cơ an ninh mạng còn đến từ các hình thức tấn công mới mang tính kỹ thuật, điển hình là "Prompt Injection". Đây là hình thức tấn công bằng cách cài cắm chỉ dẫn độc hại vào website, tài liệu hoặc email mà AI có thể truy cập. Khi các AI Agent được cấp quyền tương tác với hộp thư điện tử hoặc hệ thống nội bộ, chúng có thể bị thao túng để thực hiện các hành vi ngoài ý muốn như:

• Truy xuất dữ liệu không cần thiết và tiết lộ thông tin trong quá trình xử lý;
• Thực hiện thao tác trái với mục đích ban đầu của người dùng;
• Tự động kết nối đến các nguồn dữ liệu không đáng tin cậy.

Bên cạnh nguy cơ bảo mật, hiện tượng "ảo giác AI" (AI Hallucination) cũng là một thách thức lớn. Đây là tình trạng hệ thống AI tạo ra thông tin sai lệch, không có thật nhưng lại được trình bày một cách rất logic và hợp lý. Trong môi trường công vụ, nếu người sử dụng sao chép nguyên văn kết quả của AI mà không kiểm chứng sẽ dễ dẫn đến sai sót trong báo cáo, trích dẫn sai văn bản quy phạm pháp luật, nhầm lẫn số liệu hoặc đưa ra nhận định thiếu căn cứ. Do đó, AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò kiểm chứng của con người.

Các nguyên tắc cốt lõi để bảo đảm an toàn thông tin

Để giảm thiểu tối đa rủi ro lộ lọt dữ liệu, người dùng khi tương tác với các nền tảng AI tạo sinh cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Bảo mật dữ liệu nghiêm ngặt: Tuyệt đối không nhập thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc dữ liệu nhạy cảm lên các nền tảng AI công cộng. Không cung cấp thông tin định danh cá nhân như số căn cước, tài khoản ngân hàng, mật khẩu hay dữ liệu sinh trắc học.
• Ẩn danh hóa thông tin: Ưu tiên sử dụng dữ liệu đã được ẩn danh trước khi đưa vào AI để phân tích hoặc xử lý.
• Kiểm chứng độc lập: Kiểm tra kỹ lưỡng kết quả do AI tạo ra trước khi áp dụng vào công việc chuyên môn hoặc phát hành ra bên ngoài.
• Quản lý quyền truy cập: Thường xuyên rà soát cài đặt quyền riêng tư và lịch sử hội thoại. Chỉ cấp những quyền thực sự cần thiết cho các AI Agent, tránh cấp quyền truy cập đồng thời vào nhiều hệ thống dữ liệu quan trọng.
• Chấp hành quy định tổ chức: Tuân thủ nghiêm túc các quy chế của cơ quan, đơn vị về quản lý và sử dụng AI, đặc biệt là đối với các hệ thống xử lý dữ liệu nội bộ.

Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người sử dụng

Công nghệ AI tạo sinh mở ra nhiều cơ hội bứt phá về năng suất, song cũng đặt ra yêu cầu khắt khe về bảo mật. Khi các công cụ ngày càng tích hợp sâu vào hoạt động của các cơ quan, tổ chức, mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần chủ động trang bị kiến thức về an ninh mạng, hiểu rõ rủi ro và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Chỉ cung cấp cho AI lượng thông tin tối thiểu cần thiết để giải quyết công việc. Công cụ AI có thể là một trợ lý hiệu quả, nhưng trách nhiệm bảo vệ dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin vẫn luôn thuộc về con người.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao