Trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm, mỗi dấu vết đều có thể mang trong mình một phần của sự thật. Với sự phát triển của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, những dấu vết ấy ngày càng được khai thác chính xác, nhanh chóng và hiệu quả hơn. Tại Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Khánh Hòa, tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đang từng bước được cụ thể hóa bằng những đổi mới thiết thực trong công tác khám nghiệm, giám định và quản lý dữ liệu nghiệp vụ.

           Khoa học, công nghệ từ lâu đã có vai trò quan trọng đối với công tác Kỹ thuật hình sự. Tuy nhiên, trong bối cảnh tội phạm ngày càng sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn mới, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng Kỹ thuật hình sự cũng ngày càng cao. Không chỉ phải phát hiện và thu thập dấu vết, cán bộ kỹ thuật hình sự còn phải làm chủ các phương tiện hiện đại, khai thác dữ liệu và vận dụng những thành tựu khoa học mới để nâng cao giá trị chứng cứ. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng, tạo đột phá trong phát triển đất nước. Đối với lực lượng Công an, tinh thần đó được thể hiện bằng việc chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ vào từng lĩnh vực công tác, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tại Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Khánh Hòa, sự thay đổi ấy được nhìn thấy ngay từ những công việc thường xuyên. Trong 8 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tổ chức khám nghiệm hàng trăm hiện trường và thực hiện gần một nghìn vụ giám định, qua đó phát hiện, thu thập và làm rõ nhiều dấu vết có giá trị phục vụ công tác điều tra, xử lý vụ án.Trong công tác khám nghiệm tử thi pháp y, máy X-quang cầm tay được đưa vào sử dụng, cho phép thực hiện chụp X-quang ngay tại hiện trường. Thiết bị giúp hỗ trợ phát hiện, đánh giá những tổn thương, dị vật hoặc dấu hiệu bên trong cơ thể mà việc quan sát bên ngoài khó nhận biết. Đây là một ví dụ cụ thể cho thấy công nghệ đang trực tiếp hỗ trợ hoạt động chuyên môn, giúp quá trình khám nghiệm có thêm cơ sở khoa học để đánh giá và đưa ra nhận định chính xác.

           Nếu X-quang hỗ trợ khám nghiệm tử thi bằng cách cung cấp những thông tin bên trong cơ thể, thì công nghệ hiện đại trong giám định dấu vết lại giúp những dấu vết rất nhỏ tại hiện trường có thể “lên tiếng”. Tháng 02/2026, xảy ra vụ trộm cắp tài sản tại địa bàn phường Nam Nha Trang, mặc dù hiện trường bị xáo trộn mạnh, nhưng với tư duy sắc bén cùng với sự thành thạo chuyên nghiệp trong sử dụng thiết bị ALS-Light hiện đại, các giám định viên đã phát hiện dấu vết đường vân ẩn, truy nguyên chính xác đối tượng gây án đồng thời tiếp tục tra cứu tàng thư dấu vết và chỉ rõ đối tượng này cũng chính là thủ phạm đã thực hiện thêm 2 vụ trộm khác trên địa bàn. Từ một dấu vết nhỏ, khi được thu thập đúng kỹ thuật và kết nối với dữ liệu, phạm vi thông tin có thể được mở rộng từ một vụ việc sang nhiều vụ việc. Đây chính là giá trị nổi bật của việc kết hợp giữa dấu vết vật chất, khoa học giám định và công nghệ dữ liệu.

           Trong lĩnh vực giám định hóa học, công nghệ cũng góp phần nâng cao khả năng phân tích và xác định chính xác bản chất mẫu vật. Tháng 4/2026, Phòng Kỹ thuật hình sự tiếp nhận mẫu vật liên quan đến vụ án ma túy xảy ra tại phường Tây Nha Trang. Qua quy trình giám định, phân tích chuyên môn đối với 55 mẫu “nước vui”, kết quả xác định toàn bộ mẫu đều chứa chất ma túy, cung cấp căn cứ khoa học phục vụ quá trình giải quyết vụ án.

           Điều đáng nói là máy móc hiện đại không thay thế người giám định. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành bởi những cán bộ có trình độ chuyên môn, nắm vững quy trình nghiệp vụ và có khả năng phân tích, đánh giá kết quả một cách khách quan. Vì vậy, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ là đầu tư trang thiết bị mà còn là quá trình đổi mới tư duy, phương pháp làm việc và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ của cán bộ Kỹ thuật hình sự. Một hướng đi mới đang được chú trọng là số hóa hiện trường. Với công nghệ quét 3D, thiết bị bay không người lái (Drone) và mô hình đám mây điểm (Point Cloud), không gian hiện trường và khu vực xung quanh có thể được ghi nhận dưới dạng dữ liệu số. Từ những hình ảnh, thông tin vốn chỉ được khai thác tại thời điểm khám nghiệm, dữ liệu 3D giúp lưu giữ hiện trường một cách trực quan hơn, hỗ trợ đo đạc, nghiên cứu phục vụ công tác chuyên môn khi cần thiết. Đây là bước chuyển quan trọng từ “hiện trường vật lý” sang “hiện trường số”, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động nghiệp vụ.

           Khi dữ liệu được chuẩn hóa và quản lý khoa học, giá trị của mỗi dấu vết không chỉ nằm ở một vụ án cụ thể mà còn có thể trở thành nguồn thông tin phục vụ tra cứu, nghiên cứu, đào tạo và hỗ trợ các hoạt động nghiệp vụ khác. Trong thời gian tới, việc tiếp tục ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ mới, xây dựng và khai thác dữ liệu nghiệp vụ, đồng thời nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo phù hợp với đặc thù Kỹ thuật hình sự sẽ mở ra thêm nhiều khả năng mới. AI có thể hỗ trợ phân tích hình ảnh, tìm kiếm, kết nối và xử lý lượng dữ liệu lớn; song mọi kết quả vẫn phải được kiểm chứng bằng kiến thức chuyên môn và quy trình nghiệp vụ chặt chẽ. Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW vì thế không phải là câu chuyện xa vời, mà bắt đầu từ chính những việc cụ thể trong công tác hằng ngày. Từ một dấu vết đường vân, một mẫu vật giám định, một hình ảnh X-quang đến mô hình 3D của hiện trường, khoa học và công nghệ đang từng bước làm thay đổi cách lực lượng Kỹ thuật hình sự nhìn nhận, xử lý và khai thác chứng cứ. Khi khoa học được kết hợp với nghiệp vụ, khi dữ liệu được kết nối với thực tiễn và khi người cán bộ làm chủ công nghệ, những dấu vết tưởng như im lặng sẽ có thêm cơ hội “lên tiếng”, góp phần đưa sự thật ra ánh sáng và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới./.