Ngoại giao “cây tre Việt Nam” là trường phái đối ngoại mang đậm bản sắc văn hóa và lịch sử dân tộc, được cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đúc kết và nhấn mạnh tại Hội nghị Đối ngoại toàn quốc (tháng 12/2021).

1. Nguồn gốc và ý nghĩa biểu tượng

Trường phái này được ví với hình ảnh “cây tre Việt Nam” (gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển), tượng trưng cho cốt cách, bản lĩnh và phong cách ứng xử ngoại giao của con người Việt Nam:

- “Gốc vững” (Bản lĩnh và thực lực): Là nền tảng sức mạnh dân tộc, sự lãnh đạo của Đảng, khối đại đoàn kết toàn dân, và năng lực nội tại của đất nước. Gốc có chắc thì cây mới đứng vững trước mọi sóng gió.

- “Thân chắc” (Kiên định về nguyên tắc): Là sự trung thành tuyệt đối với lợi ích quốc gia - dân tộc, lấy độc lập, tự chủ, hòa bình và hợp tác làm mục tiêu cốt lõi. Nguyên tắc "dĩ bất biến, ứng vạn biến" được giữ vững trước mọi biến động quốc tế.

- “Cành uyển chuyển” (Linh hoạt về sách lược): Là sự mềm dẻo, khôn khéo và linh hoạt trong ứng xử, biết mình, biết người, biết thời, biết thế, sẵn sàng đối thoại để giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

2. Các nguyên tắc cốt lõi của Ngoại giao Cây tre

- Độc lập, tự chủ: Tự quyết định đường lối phát triển và chính sách đối ngoại của mình dựa trên lợi ích quốc gia, không chịu sức ép hay phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào.

- Chính sách “4 Không” trong quốc phòng:

⁽¹⁾Không tham gia liên minh quân sự.

⁽²⁾Không liên kết với nước này để chống nước kia.

⁽³⁾Không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống lại nước khác.

⁽⁴⁾Không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.

- Đa dạng hóa, đa phương hóa: Là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

  3. Thành tựu nổi bật và thực tiễn áp dụng

- Xây dựng mạng lưới đối tác chiến lược và toàn diện: Việt Nam đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện hoặc đối tác chiến lược với tất cả các nước lớn (bao gồm 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc) và nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới.

- Nâng cao vị thế quốc tế: Tích cực tham gia vào các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc và tổ chức thành công nhiều sự kiện quốc tế lớn, đóng góp vào hòa bình, ổn định của khu vực và thế giới.

- Cân bằng chiến lược: Giúp Việt Nam tránh bị cuốn vào các cuộc cạnh tranh địa chính trị phức tạp giữa các cường quốc, đồng thời tranh thủ được tối đa nguồn lực, thị trường và công nghệ để phát triển kinh tế - xã hội.

Trong dịp ra mắt cuốn sách “Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc cây tre Việt Nam” của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ra mắt tháng 11/2023; trao đổi với phóng viên VOV, Đại sứ, PGS-TS Dương Văn Quảng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao nhấn mạnh:

PV: Có ý kiến, quan điểm nói rằng, theo trường phái ngoại giao cây tre, Việt Nam sẽ luôn đứng ở giữa, trung lập trong mọi vấn đề quốc tế, như vậy sẽ bị cô lập trong cộng đồng quốc tế. Chúng ta cần hiểu vấn đề này như thế nào cho đúng, thưa ông?

PGS-TS Dương Văn Quảng: Thứ nhất, bản chất của ngoại giao cây tre không phải là trung lập, mà là năng động. Năng động ấy là dựa trên lợi ích quốc gia dân tộc; Năng động dựa trên lẽ phải và năng động dựa trên luật pháp quốc tế. Cho nên làm thế nào để tạo dựng được, để nhận thức được vấn đề như vậy, mới là quan trọng. Xu thế của thời đại bây giờ, người ta đang muốn mỗi một quốc gia phải đóng góp cho thế giới, cho nhân loại như thế nào? Trước đây trong quan hệ quốc tế, chúng ta là nước nghèo nên cần sự giúp đỡ. Nhưng bây giờ đã đến lúc chúng ta phải đi giúp đỡ người khác. Ở góc độ ngoại giao năng động phải hiểu như vậy mới đúng nghĩa của nó. Làm sao hài hòa lợi ích, làm sao đóng góp được cho thế giới thì không bao giờ chúng ta bị cô lập. Cho nên kết luận ngoại giao thời kỳ đổi mới là một nền ngoại giao rất năng động, hiểu đúng mình, hiểu đúng thiên hạ và hiểu đúng cả thời cuộc và đúng cả xu thế.

Theo xu hướng ngoại giao hợp tác, năng động dựa trên luật pháp quốc tế; trong các năm qua, lực lượng An ninh điều tra Công an tỉnh Khánh Hòa triển khai thực hiện hiệu quả công tác Thông tin đối ngoại và Hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm điều tra, xử lý tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm trốn truy nã quốc tế (Lệnh truy nã đỏ), bắt, dẫn độ và bàn giao nhiều lượt tội phạm truy nã quốc tế trốn tại Việt Nam; qua đó, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ đảm bảo ANCT và TTATXH, tạo môi trường trong sạch, ổn định để thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội địa phương Khánh Hòa; góp phần lan tỏa hình ảnh quốc gia Việt Nam an ninh, an toàn, với nền ngoại giao năng động theo xu thế của thời đại.