Mở bài

Một hệ thống lý lịch tư pháp chỉ có giá trị khi dữ liệu bên trong nó chính xác, đầy đủ và được cập nhật kịp thời. Tuy nhiên, thực tế vận hành nhiều năm qua cho thấy cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp đang phân tán ở nhiều cơ quan, thiếu liên thông, dẫn đến tình trạng thông tin trễ, không đồng nhất. Luật số 107/2025/QH15 giải quyết căn bản vấn đề này bằng quy định xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp tập trung, thống nhất tại Bộ Công an và kết nối liên thông với hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư.

Quy định cũ

Theo Luật Lý lịch tư pháp số 28/2009/QH12, cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng tại Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia thuộc Bộ Tư pháp (cấp trung ương) và tại các Sở Tư pháp (cấp địa phương). Thông tin lý lịch tư pháp được thu thập từ Tòa án, Cơ quan thi hành án, Viện kiểm sát và các cơ quan khác, sau đó chuyển về các Sở Tư pháp để lập, cập nhật hồ sơ. Mô hình phân tán này khiến dữ liệu không đồng nhất giữa trung ương và địa phương, thường xuyên xảy ra tình trạng thông tin về án tích chưa được phản ánh kịp thời vào Phiếu lý lịch tư pháp được cấp.

Quy định mới

- Điều 11 (sửa đổi) của Luật mới quy định rõ: "Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng tập trung, thống nhất tại Bộ Công an.". Cơ sở dữ liệu này được kết nối, chia sẻ thông tin với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các cơ sở dữ liệu khác có liên quan theo quy định của pháp luật. Cơ sở dữ liệu được xây dựng theo tiêu chuẩn kỹ thuật công nghệ thông tin, bảo đảm hoạt động ổn định, liên tục, an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao có trách nhiệm thu thập, tạo lập, cập nhật cơ sở dữ liệu do mình quản lý và kết nối, chia sẻ dữ liệu, cung cấp đầy đủ, kịp thời bản chính, bản sao hoặc bản điện tử nguồn thông tin cho Bộ Công an.

- Luật bổ sung định nghĩa mới: “Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp là tập hợp thông tin lý lịch tư pháp của cá nhân và các thông tin về số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu trong trường hợp không có số định danh cá nhân, họ, chữ đệm và tên khai sinh, tên gọi khác, ngày tháng năm sinh, giới tính, nơi đăng ký khai sinh, quốc tịch, dân tộc, nơi cư trú; họ, chữ đệm và tên cha, mẹ, vợ, chồng của người đó” (điểm b khoản Điều 1 của Luật). Đây là cơ sở dữ liệu có nội dung phong phú hơn so với trước, tích hợp cả thông tin định danh cá nhân, tạo điều kiện đối soát chính xác và phục vụ liên thông với hệ thống dân cư.

So sánh – Điểm thay đổi

Trước đây, dữ liệu lý lịch tư pháp bị phân tán theo địa giới hành chính. Một người có tiền án ở tỉnh A, sau đó sinh sống và làm việc tại tỉnh B, có thể gặp tình trạng thông tin không khớp giữa hai đơn vị. Với mô hình tập trung tại Bộ Công an, toàn bộ thông tin được hội tụ về một nguồn duy nhất, liên thông với dữ liệu dân cư quốc gia. Điều này đảm bảo tính nhất quán: dù yêu cầu cấp phiếu ở đâu, thông tin được truy xuất từ cùng một cơ sở dữ liệu.

Tác động thực tiễn

Theo tinh thần quy định tại Điều 11 Luật sửa đổi, cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp phải đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân – có thể tóm tắt qua các tiêu chí: đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, có thể dùng chung.

Dữ liệu lý lịch tư pháp thống nhất dùng chung mang lại nhiều lợi ích quan trọng trong công tác quản lý nhà nước, cải cách hành chính và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Khi các cơ quan cùng sử dụng một hệ thống dữ liệu đồng bộ, thông tin được cập nhật đầy đủ, chính xác và hạn chế tình trạng sai lệch, trùng lặp giữa các đơn vị.

Việc thống nhất dữ liệu lý lịch tư pháp giúp rút ngắn thời gian tra cứu, xác minh và cấp Phiếu lý lịch tư pháp cho công dân. Các cơ quan chức năng có thể nhanh chóng đối chiếu thông tin, giảm bớt hồ sơ giấy tờ, tiết kiệm thời gian xử lý thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa ngành Tư pháp, Công an, Tòa án, Viện kiểm sát và các cơ quan liên quan giúp tăng tính chính xác trong quá trình xác minh thông tin phục vụ điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Một lợi ích quan trọng khác là hỗ trợ đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ điện tử. Dữ liệu lý lịch tư pháp thống nhất là nền tảng để triển khai dịch vụ công trực tuyến, giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm chi phí xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực hiện các thủ tục hành chính ở mọi nơi.

Kết luận

Dữ liệu lý lịch tư pháp tập trung, thống nhất không chỉ phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước mà còn góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn./.

Kỳ 1: Bộ Công an tiếp nhận quản lý lý lịch tư pháp